Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas

Ang Hukbong Pilipinong Mapaghimagsik o Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas ay ang dakilang hukbo ng mga Pilipino sa kasagsagan ng Himagsikang Pilipino na kumalaban sa pamahalaang Kastila at pananakop ng Estados Unidos. Ito ay pinangunahan ng mga tanyag na bayaning katulad nina Andrés Bonifacio at Emilio Aguinaldo. Ito ay itinatag noong ika-22 ng Marso, taóng 1897 sa Cavite.

Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas
Ejercito en la Republica de la Filipina
Seal of the Philippine Army (1897).svg
Sagisag ng Ejercito en la Republica de la Filipina (1897)
Pagkakatatag ika-22 ng Marso 1897
Pagtatapat  Philippine Republic
Uri Militar
Gampanin Sandatahan
Sukat 100,000 to 1,000,000 (1898)[1]
Mga kulay Bughaw, Pula, at Puti
Mga anibersaryo ika-22 ng Marso
Mga pakikipaglaban Philippine Revolution
Spanish-American War
Philippine-American War
Mga komandante
Generalissimo Emilio Aguinaldo
Natatanging
mga komandante
Andres Bonifacio, Emilio Aguinaldo, Antonio Luna, Artemio Ricarte

KasaysayanBaguhin

PagkakatatagBaguhin

Ang Hukbong Pilipinong Mapaghimagsik ay itinatag noong ika-22 ng Marso, taóng 1897 sa Cavite.

 
(1899) Mga kawal na PIlipino ng hukbo.

Pagbibigay-anyoBaguhin

Sa pagsasaayos ng hukbong mapaghimagsik at upang pagmukhain itong makabago ay ginamit ng mga naghihimagsik ang pantaóng 1896 na lathala ng Ordenanza del Ejercito ("panghukbong kautusan") ng hukbong Kastila.

Pinagpasiyahang gagamit ang hukbong mapaghimagsik ng mga bagong pamamaraan sa pagdigma, pagtatakda ng mga ranggo o antas, mga bagong sagisag ng antas, at bagong takdang pananamit na tinatawag na rayadillo.

Si Juan Luna ang kinikilalang lumikha ng anyo ng kanilang rayadillo at ng mga pangkasuotang palatandaan ng mga katungkulan na infantería ("panlupang kawal"), caballería ("mangangabayo"), artillería ("tagapamaril"), zapador ("tagahukay") at medico ("manggagamot"). Pinasadya ang mga ito at binayaran sa kanya ng kapatid niyang si General Antonio Luna.

Iminumungkahi ni William Combs na isang mananaliksik na maaaring ang nilikha ni Juan Luna na anyo ng pananamit ay itinulad sa damit tsaketa na Norfolk dahil ayon sa kanya, ang pananamit ng hukbong Pilipino ay hindi maihahalintulad sa ano mang anyong Kastila.

 
(1898) Si General Emilio Aguinaldo, kataas-taasang pinuno ng hukbo.

Larawan ng mga ginamit na uri ng pamarilBaguhin

Mga ranggo o antasBaguhin

 
Si General Antonio Luna, isa sa pinakamatataas na pinuno ng hukbo.

Ito ang mga katawagang Kastila na mga pamagat ng mga ranggo o antas ng mga tagapamuno ng hukbo.

  • Ministro Mariscal
  • General
  • Teniente General
  • General de División
  • General de Brigada
  • Coronel
  • Teniente Coronel
  • Comandante
  • Capitán
  • Teniente
  • Sargento
  • Cabo

Talaan ng mga naging pinunoBaguhin

Mga Pinuno ng Hukbo sa Himagsikang Pilipino
Pangalan Antas Pangkata Lalawiganb
Baldomero Aguinaldo Teniente General, at pangulo ng pangkat ng Magdalo Magdalo Cavite
Crispulo Aguinaldo General de División Magdalo Cavite
Emilio Aguinaldo Ministro Mariscal, General, kataas-taasang pinuno ng Sandatahan Lakas ng "Republikang Hukbo ng Pilipinas", at pangulo ng Unang Republika ng Pilipinas[2] Magdalo Cavite
Jose Alejandrino General de Brigada Kampi kay Emilio Aguinaldo Bulacan
Mariano Álvarez Teniente General, at pangulo ng pangkat ng Magdiwang[3] Magdiwang Cavite
Santiago Alvarez General de Brigada Magdiwang Cavite
Pascual Alvarez General de Brigada[4] Magdiwang Cavite
Vicente Alvarez Teniente General Walang panig Zamboanga
Juan Araneta General de Brigada Walang panig Negros
Pablo S. Araneta General de Brigada ? Iloilo
Marcelino Aure General de Brigada Magdiwang Cavite
Ramón Avanceña General de Brigada ? Iloilo
Hermogenes Bautista General de Brigada[5] Kampi kay Andrés Bonifacio Maynila
Vito Belarmino General de División[6] Magdalo Cavite
Pantaleon Belmonte General de Brigada Walang panig Nueva Ecija
Ramon Bernardo General de Brigada[7] Kampi kay Andrés Bonifacio ?
Andrés Bonifacio Ministro Mariscal, at patnugot ng mga hukbo ng Katipunan at ng Haring-Bayang Katagalugan Walang panig Maynila
Ciriaco Bonifacio General de Brigada Kampi kay Andrés Bonifacio Maynila
Procopio Bonifacio General de Brigada Kampi kay Andrés Bonifacio Maynila
Juan Cailles General de División[8] Walang panig Batangas
Nicolas Capistrano General de Brigada Walang panig Bulacan
Cardenas[nangangailangan ng paglilinaw] General de Brigada ? ?
Arsenio Climaco General de Brigada ? ?
Juan Climaco General de Brigada Walang panig Cebu
Venancio Concepcion General de División Kampi kay Antonio Luna Iloilo
Esteban Contreras General de Brigada Walang panig Panay
Gregorio Coronel General de Brigada Kampi kay Andrés Bonifacio ?
Angel Corteza General de Brigada Walang panig Iloilo
Martin Delgado Teniente General Walang panig Iloilo
Mariano Riego de Dios General de Brigada[9] Magdalo Cavite
Tiburcio De Leon General de División Magdiwang Bulacan
Francisco del Castillo General de Brigada Pro-Andrés Bonifacio Aklan
Gregorio del Pilar General de Brigada[10] Kampi kay Emilio Aguinaldo Bulacan
Pío del Pilar General de Brigada[11] Magdiwang to Magdalo Cavite
Aguedo del Rosario General de División Kampi kay Andrés Bonifacio ?
Valentín Díaz General de División Kampi kay Emilio Aguinaldo Ilocos Norte
Ananais Diokno General de Brigada Kampi kay Emilio Aguinaldo Batangas
Salvador Estrella General de Brigada Kampi kay Emilio Aguinaldo
Edilberto Evangelista Teniente General Magdalo Cavite
Vicente Fernández General de Brigada[7] Kampi kay Emilio Aguinaldo ?
Luis Flores General de Brigada ? ?
Leandro Fullon General de Brigada ? ?
Florencio Garcia General de Brigada ? ?
Pantaleon Garcia General de Brigada Magdalo Cavite
Licerio Gerónimo General de División Kampi kay Emilio Aguinaldo Morong
Nicolas Gonzales General de Brigada
Gregorio Aglipay (Vicar) General, at nagtatag ng samahang "Liwanag" na pantulong sa Katipunan Liwanag Victoria, Tarlac
Simon Gonzales General de Brigada ? ?
Adriano Hernandez General de Brigada ? ?
Emilio Jacinto General de División, at pumalit kay Nakpil bilang pinuno ng hukbo ng Katipunan sa hilaga ng Maynila Kampi kay Andrés Bonifacio Maynila
Maximo Hizon General de Brigada Walang panig Pampanga
Agueda Kahabagan General de Brigada Walang panig Laguna
Aniceto Lacson General de División Walang panig Negros
Urbano Lacuna General de Brigada[12] Walang panig Nueva Ecija
Mariano Llanera General de Brigada Walang panig Nueva Ecija
Roque Lopez Teniente General Walang panig Iloilo
Payat Lucino General de Brigada[13] Kampi kay Andrés Bonifacio ?
Mateo Luga General de Brigada Walang panig Cebu
Vicente Lukbán General de Brigada[14] Kampi kay Emilio Aguinaldo Camarines
Antonio Luna General, at Patnugot sa Digmaan ng Unang Republika ng Pilipinas[15] Walang panig Maynila (Ilocos Norte)
Elias Magbanua General de Brigada Walang panig Iloilo
Pascual Magbanua General de Brigada Walang panig Iloilo
Teresa Magbanua[16] General de Brigada Walang panig Iloilo
Francisco Macabulos General de División Kampi kay Emilio Aguinaldo Tarlac
Miguel Malvar General de División[17] Walang panig Batangas
Eleuterio Marasigan General de Brigada[18] Walang panig Batangas
Guillermo Masangkay General de Brigada Kampi kay Andrés Bonifacio Maynila
Tomás Mascardo General de Brigada Magdalo Cavite
Arcadio Maxilom General de Brigada Walang panig Cebu
Diego Mojica General de Brigada Kampi kay Andrés Bonifacio Maynila
Antonio Montenegro General de Brigada Magdalo Cavite
Gregoria Montoya General de Brigada Kampi kay Emilio Aguinaldo Cavite
Julio Nakpil General de División, at naging pinuno ng hukbo ng Katipunan sa hilaga ng Maynila Kampi kay Andrés Bonifacio Maynila
Benito Natividad General de Brigada Kampi kay Antonio Luna Nueva Ecija
Mamerto Natividad General de Brigada Kampi kay Emilio Aguinaldo Nueva Ecija
Mariano Noriel General de Brigada[19] Magdalo Cavite
Simeón Ola General de Brigada Walang panig Albay
Jose Ignacio Paua General de Brigada Kampi kay Emilio Aguinaldo Maynila
Perfecto Poblador General de División Walang panig Iloilo
Nicolas Portilla General de Brigada Magdiwang Cavite
Artemio Ricarte Teniente General[20], at General mula taóng 1897 hanggang 1898[21] Magdiwang (Mapagtiis) Cavite (Batac, Ilocos Norte)
Rupert Reus General de Brigada ? ?
Fermin Rivas General de Brigada Walang panig Iloilo
Claro Rivera General de Brigada Walang panig Samar
Paciano Rizal General de División[22] Walang panig Laguna
Eusebio Roque General de Brigada Walang panig Bulacan
Macario Sakay General de División[23], at pangulo ng Republika ng Katagalugan). Kampi kay Andrés Bonifacio Maynila
Benito Santa Ana General de Brigada ? ?
Julian Santos General de Brigada ? ?
Nocon Santos General de Brigada Magdiwang Cavite
Luciano San Miguel General de Brigada[24] Magdiwang Cavite
Sinforoso San Pedro General de Brigada Kampi kay Andrés Bonifacio Maynila
Pedro Sason General de Brigada ? ?
Severino Taíno General de Brigada Walang panig Laguna
Trinidad Tecson General de Brigada Kampi kay Emilio Aguinaldo Bulacan
Manuel Tinio General de Brigada[25] Kampi kay Emilio Aguinaldo Nueva Ecija
Candido Tirona General de División Magdalo Cavite
Daniel Tirona General de Brigada Magdalo Cavite
Lazaro Toledo General de Brigada Kampi kay Emilio Aguinaldo ?
Glicerio Topacio General de Brigada Magdalo Cavite
Isidro Torres General de Brigada[26] Bulacan
Mariano Trías Teniente General[27] Magdiwang to Magdalo Cavite
Pío Valenzuela General de Brigada Kampi kay Andrés Bonifacio Bulacan
Miguel Valmoria General de Brigada Walang panig Bohol
Pantaleon Villegas General de Brigada Kampi kay Emilio Aguinaldo Cebu
Flaviano Yengko General de Brigada Magdalo Maynila

Mga dayuhang umanibBaguhin

Hukbong Katihan

Hukbong Dagat

May kaugnayanBaguhin

Mga sanggunianBaguhin

  1. Deady 2005, p. 62
  2. Zaide & Zaide 1999, pp. 239, 247.
  3. Alvarez 1992, pp. 7, 127 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  4. Alvarez 1992, p. 116 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  5. Alvarez 1992, p. 149 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  6. Linn 2000, p. 97.
  7. 7.0 7.1 Alvarez 1992, p. 20 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  8. Linn 2000, pp. 145, 220 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  9. Alvarez 1992, p. 59 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  10. Halili 2004, p. 178 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  11. Halili 2004, p. 149 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  12. Linn 2000, pp. 64, 196 (notes 16, 17, 20, 21 & 24).
  13. Halili 2004, p. 144 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  14. Halili 2004, p. 181 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  15. Nakpil 2002, p. 140.
  16. Bernard A. Cook. Women and War: A Historical Encyclopedia from Antiquity to the Present. ABC-CLIO. pa. 465. ISBN 978-1-85109-770-8.
  17. Halili 2004, p. 151 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  18. Alvarez 1992, p. 54 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  19. Halili 2004, p. 150 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  20. Alvarez 1992, p. 42.
  21. Zaide & Zaide 1999, p. 247.
  22. Alvarez 1992, p. 204 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  23. Halili 2004, p. 184 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  24. Alvarez 1992, p. 101 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  25. Linn 2000, p. 182.
  26. Alvarez 1992, p. 190 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  27. Halili 2004, p. 162 (confirms General Officer status, but not specific grade).
  28. Bowers, Hammond & MacGarrigle 1997, p. 12.
  29. 29.0 29.1 29.2 29.3 29.4 Fantina 2006, p. 12.

Mga Kawing pang labasBaguhin

External SourcesBaguhin