Pagkakaiba sa pagitan ng mga pagbago ng "Espasyo-panahon"

walang buod ng pagbabago
m (Aghamsatagalog2011 moved page Espasyo-oras to Espasyo-panahon)
[[Image:spacetime curvature.png|thumb|right|300px|Sa [[pangkalahatang relatibidad]], ang [[grabidad]] ay kurbada(pagkakabaluktot) ng na dulot ng presensiya ng materya(sa larawang ito ay kumakatawan sa mundo) sa espasyo-oras. Ang kurbadong landas ang orbito na sinusundan ng buwan sa pag-ikot nito sa mundo.]]
Sa pisika, ang '''espasyo-oraspanahon'''(sa Ingles ay '''spacetime, space-time''' o '''space time''') ay anumang matematikong modelo ng pinagsasamang espasyo at oraspanahon sa isang solong continuum. Ang espasyo-oraspanahon ay karaniwang pinakakahulugang pinagsamang espasyo ng tatlong dimensyon at oraspanahon kung saan ang oraspanahon ang ika-apat na dimensyon. Ayon sa ilang mga persepsiyong Euclidean ng espasyo, ang [[uniberso]] ay may tatlong mga sukat ng espasyo at isang sukat ng oraspanahon. Sa pamamagitan ng pagsasama ng espasyo at oraspanahon sa isang [[manipoldo]], pinasimple ng mga pisiko ang paglalarawan ng maraming teoryang pisikal, gayundin ang paglalarawan ng paggalaw ng uniberso sa paraang pare pareho sa antas [[supergalaktiko]] at [[subatomiko]].
 
[[Image:Coord planes color.svg|right|thumb|300px|Tatlong dimensyon ng sistemang koordinato. Sa isang bagay, ito ay tumutukoy sa haba, lapad at taas nito ]]
Sa [[klasikong mekaniks]], ang paggamit ng espasyong Euclidean sa halip na pinagsamang espasyo at oraspanahon ay angkop dahil ang oraspanahon ay itinuturing bilang pangkalahatan at pare pareho na independiyente sa estado ng paggalaw ng isang tagamasid. Sa kontekstong relatibistiko naman, ang oraspanahon ay hindi maaaring hiwalay sa tatlong dimensyon ng espasyo, dahil ang inoobserbahang bilis ng lumilipas ng oraspanahon ng isang bagay ay depende sa bilis ng bagay relatibo sa nagmamasid at sa lakas ng [[grabitasyonal]] field, na maaaring magpabagal ng paglipas ng oraspanahon.
 
Sa kosmolohiya, ang espasyo-oraspanahon ay pinagsasama ang espasyo at oraspanahon sa isang abtrakstong [[uniberso]]. Sa matematika, ito ay isang uri ng [[manipoldo]](isang espasyong topolohikal na sa maliliit na bahagi ay tulad ng espasyong Euclidian) na binubuo ng mga "kaganapan" na kung saan ay inilarawan sa pamamagitan ng isang uri ng sistemang koordinato. Karaniwan ay kinakailangan ang tatlong dimensyong pang espasyo (haba, lapad, taas), at isa dimensyong temporal (oraspanahon). Ang mga dimensyon ay mga independiyenteng bahagi ng isang coordinate grid na kinakailangan upang mahanap ang isang tuldok sa isang espasyo. Halimbawa, sa globo, ang latitud at longhitud ay dalawang independiyenteng coordinate na kung pagsasamahin ay maaring tumukoy sa isang lokasyon sa globo. Sa espasyo-oraspanahon, ang isang grid ng koordinato na sumasaklaw sa 3 + 1 dimensyon na tumutukoy sa mga pangyayari (sa halip na tuldok lamang sa espasyo), ibig sabihin, ang oraspanahon ay idinagdag bilang isa pang dimensyon sa grid coordinate. Sa ganitong paraan, ang koordinate ay tumutukoy kung saan at kailan naganap ang isang pangyayari. Ngunit ang pinagsamang kalikasan ng espasyo-oraspanahon at ang kalayaan ng pagpipiliang sistemang coordinate ay nangangailangan ng parehong coordinate ng espasyo at oraspanahon sa ibang sistemang coordinate. Hindi tulad sa normal na espasyal na koordinato, meron pa ring restriksyon kung paano ang sukat ay gagawin sa espasyo at oras panahon. Ang mga paghihigpit na ito ay tumutugma halos sa isang partikular na matematikong modelo na naiiba sa espasyong Euclidean sa simetria(pagkakapareho) nito.
[[Kategorya:Pisika]]