Pagkakaiba sa pagitan ng mga pagbago ng "Tamaraw"

dagdag larawan
m (Inalis ang binago ni 27.108.183.159, ibinalik sa huling bersyon ni Savh)
(dagdag larawan)
{{Taxobox
| name = Tamaraw
| image = Bubalus mindorensis by Gregg Yan 01.jpg
| image_width = 250px
| status = CR
 
== Anatomiya at morpolohiya ==
[[File:Bubalus mindorensis by Gregg Yan 02.jpg|thumb|Malapitang kuha ng tamaraw.]]
May anyong pangkaraniwan sa [[Bovidae|pamilyang]] kinabibilangan nito ang ''Bubalus mindorensis''. May siksik, mabigat na kayarian, [[bovine|wangis-bakang]] katawan, apat na mga hitang nagtatapos sa mga [[Hoof|unguladong paa]] at isang maliit, nasusungayang ulo sa hangganan ng maliit na leeg. May maliit ito at masiksik kung ihahambing sa Asyatikong pantubig na kalabaw (''[[Bubalus bubalis]]''). Maliit lamang ang pagkakaroon ng [[sexual dimorphism|dimorpismong sekswal]] sa [[uri]] bagaman naipahayag na may makakapal na mga leeg ang mga lalaki.<ref>{{cite web |url=http://www.wildcattleconservation.org/SpeciesFactSheets/bubalus-mindorensis.htm |title=Tamaraw ''bubalus mindorensis'' Heude, 1888 |accessdate=2007-07-12 |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher=wildcattleconservation.org |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> May karaniwang taas na 100 hanggang 105&nbsp;sentimetro ang balikat ng tamaraw. 220&nbsp;sentimetro ang haba ng katawan habang 60&nbsp;sentimetro ang buntot. Nasa pagitan ng 200 hanggang 300&nbsp;kilogramo ang timbang ng mga babae. May madilim na pagkakayumanggi hanggang abuhing kulay ang mga nasa hustong gulang na mga tamaraw at mas mabuhok kaysa ''Bubalus bubalis''. Maiikli at matipuno ang mga paa. May makikitang mga mapuputing mga marka sa mga ungguladong paa at sa loob ng mga pang-ibabang binti. Katulad ng sa Anoa ''[[Bubalus depressicornis]]'' ang mga palatandaang ito. Magkatulad ng kulay ang mukha at katawan. Karamihan sa mga kasapi ng sari ang mayroon magkatambal na mga abuhing-puting guhit na nagsisimula mula sa panloob na sulok ng mata hanggang sa mga sungay. May maitim na balat ang ilong at mga labi. May habang 13.5&nbsp;sentimetro ang mga tainga na may mapuputing marka sa mga loob. Kapwa nagkakaroon ng maiikling maiitim na mga sungay ang mga lalaki at babae, na sumusunod sa hugis ng titik na V, kung ikukumpara sa hugis C na mga sungay ng ''Bubalus bubalis''. Mga lapad na kapatagan ang mga sungay at tatlusok ang hugis sa pinakapuno. Dahil sa palagian pagkiskis, may gasgas ang panlabas na anyo ang mga sungay ng tamaraw ngunit may magaspang na panloob na mga gilid. Sinasabing may habang mga 35.5 hanggang 51.0&nbsp;sentimetro ang mga sungay.<ref name="UltimateUngulate">{{cite web | last =Huffman | first =Brent | authorlink =Brent Huffman | title =''Bubalus mindorensis'': Tamaraw | work =www.ultimateungulate.com | publisher =Ultimate Ungulate.com | date = [[Enero 2, 2007]] | url =http://www.ultimateungulate.com/Artiodactyla/Bubalus_mindorensis.html | format =html | doi = | accessdate = Marso 17, 2007}}</ref>
 
Ang pangngalang ''tamaraw'' ay may iba't ibang pagbigkas tulad ng ''tamarau'', ''tamarou'' at ''tamarao''. Sinasabi ring ang salitang ''tamaraw'' ay galing sa ugat na ''tamadaw'' na maaring isa pang pangalan para sa [[Banteng]] (''[[Bos javanicus]]'').<ref name="Blust2005">{{cite journal | last =Blust | first =Robert | authorlink =Robert Blust | title =The History of Faunal Terms in Austronesian Languages | journal =Oceanic Linguistics | volume =41 | issue = | pages =89-140 | publisher = | date =2005 | url =http://muse.jhu.edu/journals/oceanic_linguistics/v041/41.1blust.pdf | doi = | id = | accessdate = 2007-03-19 }}</ref>
 
== PagpapanatiliKonserbasyon at pangangalaga ==
[[File:Bubalus mindorensis by Gregg Yan 03.jpg|thumb|left|Maliit na grupo ng tamaraw.]]
Ang tamaraw ay nangaganib dahil sa [[endemiko]] at bihirang panglupangpanlupang mammal ito. Sa ngayon, ito ay nakalista bilang [[labis na nanganganib na uri]] mula pa noong taong 2000 sa [[Pulang Listahan ng IUCN]] ng nangaganib na uri. Ang pagkakaalam ng pagpapanatilikonserbasyon ng pangagalaga ng ''Bubalus mindorensis'' ay nagmula pa noong 1965 kung saang inuri ito bilang ''Status inadequately known'' ng IUCN. May sapat na datos na tungkol sa dami ng tamaraw noong 1986.<ref name="IUCN1986">{{cite book | author=IUCN Conservation Monitoring Centre | authorlink = IUCN| title =1986 IUCN Red List of Threatened Animals. | publisher =IUCN | date =1986 | location =Gland, Switzerland and Cambridge, UK.| pages = }}</ref> Ang Sentro ng pagmanman ng konserbasyon ng IUCN ay nagsabi na ang uri ay labis na nanganganib. Nakita sa mga sumusunod na mga survey noong 1988,<ref name="IUCN1988">{{cite book | author=IUCN Conservation Monitoring Centre | authorlink = IUCN| title =1988 IUCN Red List of Threatened Animals. | publisher =IUCN | date =1988 | location =Gland, Switzerland and Cambridge, UK.| pages = }}</ref> 1990,<ref name="IUCN1990">{{cite book | author=IUCN | authorlink = IUCN| title =1990 IUCN Red List of Threatened Animals. | publisher =IUCN | date =1990 | location =Gland, Switzerland | pages = }}</ref> 1994<ref name="IUCN1994">{{cite book | last =Groombridge | first =B. | authorlink = | title =1994 IUCN Red List of Threatened Animals. | publisher =IUCN | date =1994 | location =Gland, Switzerland | pages = }}</ref> at 1996 na ang uri ay patuloy na nasa Pulang listahan ng mga uring nanganganib. Ang pagtala noong 1996 ay nakamit ang mga krayteryang ''B1+2c'' at ''D1'' ng IUCN. Ang Krayteryang ''B1'' ay nagsasabi na ang uri ay nakatira lamang sa isang lugar na mas maliit pa sa 500 sq. km. at makikita lamang sa mga lugar na hindi hihigit sa lima. Ang kapansinpansin sa pagbaba ng populasyon ay ang nagkamit sa sub-krayteryon na ''2c'', naipapakita rin ito ng nagiisang habitat ng population. Ang Krayteryon ''D1'' ay nagsasabi na dapat ang populasyon ay mas mababa pa sa 250 na mga matatandang miyembro. Ang talaan ng dami ng populasyon ng ''B. mindorensis'' noong sinukat ito ay mas mababa kaysa ngayon.<ref name="IUCN1996">{{cite book | last =Groombridge | first =B. | coauthors=Baillie, J.| authorlink = | title =1996 IUCN Red List of Threatened Animals. | publisher =IUCN | date =1996 | location =Gland, Switzerland | pages = }}</ref> Nilista na mas malubha na Krayterya na ''C1'' ang tamaraw noong taong 2000. Ito ay dahil sa mga pagaaral na nagsasabing mas bababa pa sa 20% ang populasyon sa loob ng limang taon o kaya sa loob ng dalawang henerasyon.<ref name="IUCN2006">{{IUCN2006|assessors=Hedges|year=2000|id=3127|title=Bubalus mindorensis|downloaded=11 May 2006}}</ref><ref name="IUCN2000">{{cite book | last=Hilton-Taylor|first=C. | authorlink = | title =2000 IUCN Red List of Threatened Species. | publisher =IUCN | date =2000 | location =Gland, Switzerland and Cambridge, UK.| pages = }}</ref>
 
May maraming dahilan sa pagbaba ng populasyon ng tamaraw. Ang tamaraw ay napwepwersa ng mga gawain ng mga tao sa [[Mindoro]] sa loob ng siglong ito. Ang paglagay ng mga hindi native na mga baka noong dekada 30 ay nagdulot ng isang malubhang epidemiko ng [[rinderpest]] sa mga libo-libong tamaraw. Ang [[pangagaso]] ng mga tamaraw para sa pagkain ay nakabawas din ng dami nito. Subalit ang pinakamalubhang panganib sa buhay ng mga tamaraw ay ang [[habitat loss|pagkawala ng tirahan]] dahil sa pagtayo ng imprastraktura, [[pagtrotroso]] at [[agrikultura]]. Dahil sa mga ito, ang dami ng mga tamaraw ay bumaba mula libo-libo noong dekada ng 1900 hanggang s 300 na lang noong 2007.<ref name="IUCN2006"/><ref name="haribon"/>
9,039

edits