Pagkakaiba sa pagitan ng mga pagbago ng "Big Bang"

walang buod ng pagbabago
m (Inilipat ni Aghamsatagalog2011 ang pahinang Malaking Pagsabog papunta sa Big Bang na nasa ibayo ng ibang kapupuntahan)
Sa unang mga ilang araw ng [[uniberso]], ang uniberso ay nasa punong [[termal na ekwilibrium]] na ang mga [[poton]] ay patuloy na inilalabas at sinisipsip na nagbibigay sa [[radiasyon]] ng [[itimnakatawan]]g spektrum. Habang ang uniberso ay lumalawak, ito ay lumamig sa temperatura kung saan ang mga [[poton]] ay hindi na malilikha o mawawasak. Gayunpaman, ang temperatura ay sapat na mataas pa rin upang ang mga [[elektron]] at [[nuclei]] ay manatiling hindi magkabigkis at ang mga [[poton]] ay konstanteng "narereplekta" mula sa mga malalayang elektron na ito sa pamamagitan ng prosesong tinatawag na [[paghahasik na Thomson]]. Dahil sa paulit ulit na paghahasik na ito, ang sinaunang uniberso ay [[opaque]] sa [[liwanag]].
 
Nang ang temperatura ay bumagsak ng ilang mga libong [[Kelvin]], ang mga elektron at nuclei ay nagsimulang maghalo upang bumuo ng mga [[atomo]] sa isang prosesong tinatawag na [[rekombinasyon]]. Dahil ang mga poton ay naghahasik ng hindi malimit mula sa mga neutral na atomo, ang [[radiasyon]] ay humiwalay mula sa materya nang ang halos lahat ng mga elektron ay muling naghalo sa [[epoch]] ng huling paghahasik o 379,000 taon pagkatapos ng Malaking Pagsabog(Big Bang). Ang mga [[poton]] na ito ay bumubuo ng [[CMB]] na mapagmamasdan sa kasalukuyang panahon at ang napagmasdang paterno ng pluktwasyon(pag-iba iba) sa CMB ang direktang larawan ng uniberso sa sinaunang epoch na ito. Ang enerhiya ng mga poton na ito ay kalaunan nalipat sa isang [[pulangpaglipat]] ng paglawak ng uniberso na nag-ingat sa [[itimnakatawan]]g spektrum ngunit nagdulot sa temperatura nito na bumagsak na ang ibig sabihin ay ang mga poton ay bumagsak na ngayon sa rehiyong [[mikroweyb]] ng [[elektromagnetikong spektrum]]. Ang [[radiasyon]] ay pinaniniwalaang mapagmamasdan sa lahat ng punto ng uniberso at nagmumula sa lahat ng mga direksiyon na may halos parehong intensidad(sidhi).
 
Noong 1964, aksidenteng natuklasan nina [[Arno Penzias]] at [[Robert Wilson]] ang [[kosmikong mikroweyb na likurang radiasyon]] o CMB habang nagsasagawa ng diagnostikong pagmamasid gamit ang bagong microwave receiver na pag-aari ng [[Bell Laboratories]]. Ang kanilang pagkakatuklas ay nagbigay ng mahalagang kompirmasyon ng pangkalahatang mga hula ng CMB na ang radiasyon ay natagpuang isotropiko at umaayon sa [[itimanakatawan]]g spektrum na mga 3 K—at naglagay ng balanse ng opinyon na pabor sa hypotesis na Big Bang. Dahil sa pagkakatuklas na ito, si Penzias at Wilson ay ginawaran ng [[Gantimpalang Nobel]].
Noong 1989, inilunsad ng [[NASA]] ang [[Cosmic Background Explorer satellite]] (COBE) at ang mga inisyal na natagpuan na inilabas oong 1990 ay umaayon sa mga hula ng Big Bang tungkol sa CMB. Natagpuan ng COBE ang residual na temperatura na 2.726 K at noong 1992 ay natukoy sa unang pagkakataon ang mga pluktwasyon(anisotropiya) sa CMB sa lebel na isang bahagi sa 105. Ginawaran sina [[John C. Mather]] at [[George Smoot]] ng [[Gantimpalang Nobel]] sa pamumuno nila sa proyektong ito. Sa mga sumunod na dekada, ang mga anistropiya ng CMB ay karagdagang inimbestigahan ng malalaking bilang ng nakabatay sa lupa at mga eksperimento ng [[lobo]]. Noong 2000-2001, ang ilang mga eksperimento na ang pinakakilala dito ay BOOMERanG ay natagpuan ang uniberso ay halos patag sa espasyo sa pamamagitan ng pagsukat ng tipikal na sukat angular(ang sukat ng himpapawid) ng mga anistropiya.
 
Noong simula nang 2003, ang unang mga resulta ng [[Wilkinson Microwave Anisotropy Probe]](WMAP) ay inilabas na nagbigay ng sa mga panahong ito ay pinakatiyak na mga halaga ng ilang mga paremetrong kosmolohikal. Ang [[espasyongkrapto]]ngsasakyang pangkalawakang ito ay nagpamali sa ilang mga spesipikong mga modelong inplasyong kosmiko ngunit ang mga resulta ay umaayon sa teoriyang inplasyon sa pangkalahatan. Kinumpirma din nito na ang dagat ng mga kosmikong [[neutrino]] ay tumatagos sa [[uniberso]] na isang maliwanag na ebidensiya na ang unang mga bituin ay umaabot sa kalahating mga bilyong taon upang lumikha ng [[kosmikong hamog]]. Ang bagong espasyong probe na pinangalanang Planck na may layuning tulad ng WMAP ay inilunsad noong Mayo 2009. Ito ay inaasahan sa madaling panahon na magbibgay ng mas tiyak na pagsukat ng anistropiya ng CMB. Ang iba pang nakabatay sa lupa at lobong(balloon) mga eksperimento ay kasalukuyang isinasagawa.
 
Ang likurang radiasyon ay eksepsiyonal na makinis na nagbigay ng problema sa paraang ang konbensiyonal na paglawak ay nangangahulugang ang mga [[poton]] na nagmumula sa kabaligtarang mga direksiyon sa kalawakan ay nagmumula mula sa mga rehiyong na hindi naging kaugnay ng iba. Ang pangunahing paliwanag sa malayong naabot na [[ekwilibrium]] ay ang uniberso ay may maikling periodo ng mabilis na [[eksponente|eksponensiyal]] na paglawak na tinatawag na inplasyon. Ito ay may epektong pagtataboy ng mga rehiyon nasa ekwilibrium upang ang lahat ng mapagmamasadang uniberso ay mula sa parehong rehiyong ekwilibriado.
 
Ang likurang radiasyon ay eksepsiyonal na makinis na nagbigay ng problema sa paraang ang konbensiyonal na paglawak ay nangangahulugang ang mga [[poton]] na nagmumula sa kabaligtarang mga direksiyon sa kalawakan ay nagmumula mula sa mga rehiyong na hindi naging kaugnay ng iba. Ang pangunahing paliwanag sa malayong naabot na [[ekwilibrium]] ay ang uniberso ay may maikling periodo ng mabilis na [[eksponente|eksponensiyal]] na paglawak na tinatawag na inplasyon. Ito ay may epektong pagtataboy ng mga rehiyon nasa ekwilibrium upang ang lahat ng mapagmamasadang uniberso ay mula sa parehong rehiyong ekwilibriado.
=== Kasaganaan ng mga elementong primordiyal ===
Kung gagamitin ang modelong Big Bang, posibleng makwenta ang konsentrasyon ng [[helium-4]], [[helium-3]], [[deuterium]] at [[lithium-7]] sa uniberso bilang [[rasyo]] ng halaga ng ordinaryong [[hydrogen]] na H. Ang lahat ng kasaganaan ay nakasalalay sa isang parametro, ang [[rasyo]] ng [[poton]] sa [[baryo]] na mismong makukwenta mula detalyadong straktura ng pluktwasyon ng CMB. Ang mga hinulaang [[rasyo]](sa [[masa]] at hindi sa bilang) ay mga 0.25 para sa {{SimpleNuclide2|Helium|4}}/{{Element2|Hydrogen}}, about 10<sup>-3</sup> for {{SimpleNuclide2|Hydrogen|2}}/{{Element2|Hydrogen}}, about 10<sup>-4</sup> for {{SimpleNuclide2|Helium|3}}/{{Element2|Hydrogen}} and about 10<sup>-9</sup> for {{SimpleNuclide2|Lithium|7}}/{{Element2|Hydrogen}}.<ref name="kolb_c4">Kolb and Turner (1988), chapter 4</ref>