Pagkakaiba sa mga pagbabagong ng "Lohika"

m (orthography, replaced: nsyon → nsiyon using AWB)
=== Lohikang Impormal, Pormal at Simboliko ===
Pangunahing kaisipan ang anyo sa pagtalakay sa kalikasan ng lohika, at ito ang nagpapahirap sa pagpapaliwanag ng "pormal" sa "lohikang pormal" na madalas na hindi malinaw sa mga pag-uusap. Narito ang kahulugang ginagamit sa mga susunod pang bahagi ng sulating ito:
* '''[[Lohikang impormal]]''' ang pag-aaral ng mga [[lohikal na argumento|argumento]] o pagtatalo sa likas na wika (natural language). Mahalagang sangay nito ang pag-aaral ng mga [[kamalian]]. Taglay ng imperensya (pagdudugtong-dugtong ng mga palagay) ang purong pormal na nilalaman kung ipinapakita nito ang isang tiyak na paglalapat ng isang walang-pinatutungkulang alituntunin, isang alituntunin na hindi ikinakapit para sa isang tiyak na bagay o katangian. Sa bandang huli, makikita natin na magkatulad ang kahulugan ng lohika, lohikal na imperensya at imperensya. Hindi nito ibig sabihin na may patlang sa gitna ng lohikang impormal, dahil maaari nating naisin na siyasatin ang lohika nang hindi nakagapos sa isang uri ng pormal na pag-aanalisa.
* '''[[Lohikang pormal]]''' ang pag-aaral ng imperensya na may purong pormal na nilalaman, na kung saan malinaw na binabanggit ang mga nilalaman.
* Taglay ng imperensya (pagdudugtong-dugtong ng mga palagay) ang ''purong pormal na nilalaman'' (purely formal content) kung ipinapakita nito ang isang tiyak na paglalapat ng isang walang-pinatutungkulang (abstraktong) alituntunin, isang alituntunin na hindi ikinakapit para sa isang tiyak na bagay o katangian. Sa bandang huli, makikita natin na magkatulad ang kahulugan ng lohika, lohikal na imperensya at imperensya. Hindi nito ibig sabihin na may patlang sa gitna ng lohikang impormal, dahil maaari nating naisin na siyasatin ang lohika nang hindi nakagapos sa isang uri ng pormal na pag-aanalisa.
* '''[[Lohikang pormalsimboliko]]''' ang pag-aaral ng imperensyamga nawalang-pinatutungkulang may purong pormalsagisag na nilalaman,kinukuha naang kungmga saan malinawpormal na binabanggitkatangian angng mga nilalamanlohikal na imperensya.
* '''[[Lohikang simbokilo]]''' ang pag-aaral ng mga walang-pinatutungkulang (abstraktong) sagisag na kinukuha ang mga pormal na katangian ng mga lohikal na imperensya.
 
Nagiging malabo ang usapan kapag ginagamit ang "lohikang impormal" na singkahulugan ng "lohikang simboliko" ayon sa ibinigay na kahulugan sa itaas, na kung saan ang lohikang impormal ay itinuturing na hindi gumagamit ng mga walang-pinatutungkulang sagisag. Ito ang kahulugan ng 'pormal' na matatagpuan sa "[[pormal na wika]]" o "[[pormal na teoriya]]". chupa!
 
Sa nabanggit na pag-aanalisaanalisis sa itaas, maituturing natin na matagal nang pag-aaral ang lohikang pormal, makababalik tayo sa nakaraang 2,000 taon, habang tila bago pa lamang na pag-aaral ang lohikang simboliko, at bunga ito ng paglalapat ng mga natuklasan sa matematika upang sagutin ang mga tanong sa lohika. Ang pag-usad mula sa lohikang impormal tungo sa lohikang pormal at sa pagpapatuloy sa lohikang simboliko ay masasabing pag-unlad sa antas ng pag-iisip: na kinakailangan, dahil mauunawaan lamang natin ang lohikang simboliko kung naisaloob na natin ang iba-ibang kasunduan na tanggap ng nakararami para sa pag-aanalisa ng mga sagisag sa lohika. Sa pangkalahatan, nakukuha ng pormal na sistema ang lohika, na binubuo ng pormal na wika, na ilarawan ang mga hanay ng mga pormula at hanay ng mga alituntunin ng paghahango (derivation). Madalas na ginagamit ang mga pormula upang katawanin ang mga pag-angkin natin sa mga bagay na gusto natin, at gayundin kinakatawan ng mga alituntunin ng paghango ang mga imperensya; may kinikilingang interpretasyon ang ganoong mga sistema.
 
Sa loob ng pormal na sistemang ito, inilalahad ng mga alituntunin ng paghahango at mga posibleng [[aksyoma]] ang hanay ng mga [[teorema]], na mga pormula na maaaring hanguin mula sa paggamit ng mga alituntunin ng paghahango. Ang pinakamahalagang katangian ng lohikal na sistemang pormal ay ang [[mainam|kainaman]] nito, na isang katangian na batay sa paliwanag, ay nangangahulugan na ang lahat ng mga alituntunin ng paghahango ay mga tumpak na imperensya (pagdudugtong-dugtong ng mga palagay). Ang mga teorema ng mainam na sistemang pormal ay ang mga [[katotohanan]]. Isang pasubali na kailangang taglay ng isang mainam na sistema ay ang [[pagkakabuklod]], na nangangahulugan na walang salungatan sa isa't isa ang mga teorema. Mahalaga rin ang pagkabuo, na walang pagkukulang, na lahat ng totoo ay maaari ding patunayan. Ngunit kung narating na ng wika ng lohika ang isang antas ng kakayahang-magsabi (expressiveness), (tulad ng [[pangalawang-bahagdan ng lohika]]), ang pagkabuo ay mahirap abutin.