Difference between revisions of "Australia"

Nagdagdag at inayos ang mga tala
(Nagdagdag ng mga tala at sanggunian)
(Nagdagdag at inayos ang mga tala)
latd=35|latm=15|latNS=S|longd=149|longm=28|longEW=E|
largest_city =[[Sydney]]|
government_type=[[Constitutional monarchy|Monarkiyang konstitusyonal]]|
leader_title1 = [[QueenReyna ofng AustraliaAustralya|Reyna]]|
leader_title2 = [[GovernorGobernador-GeneralHeneral ofng AustraliaAustralya|Gobernador-Heneral]]|
leader_title3 = [[PrimePunong MinisterMinistro ofng AustraliaAustralya|Punong Ministro]]|
leader_title4 = [[ChiefPunong JusticeMahistrado ofng AustraliaAustralya|Punong Mahistrado]]|
leader_name1 = [[Elizabeth II ofng theNagkakaisang United KingdomKaharian|Elizabeth II]]|
leader_name2 = [[Sir Peter Cosgrove]]|
leader_name3 = [[Tony Abbott]]|
percent_water=1|
population_estimate = 20,406,800|
population_estimate_year = SeptemberSetyembre 2005|
population_estimate_rank = 52ndika-52 |
population_census = 18,972,350 |
population_census_year = 2001|
population_density_km2 = 2|
population_density_sq_mi = 5.2|<!-- Do not remove -->
population_density_rank = 191stika-191|
sovereignty_type=[[Kalayaan]]|
sovereignty_note=mula sa [[Nagkakaisang Kaharian]]|
established_date2 = [[Disyembre 11]], [[1931]]|
established_date3 = [[Marso 3]], [[1986]]|
currency=[[:en:Australian dollar|Dolyar Australyano]]|
currency_code=AUD|
time_zone=[[States and territories of Australia|iba't-ibang lugar ng Australia]]<sup>2</sup>|
calling_code=61|
GDP_PPP_year=2006|
GDP_PPP=$674.97 billionbilyon|
GDP_PPP_rank=16thika-16|
GDP_PPP_per_capita=$32,686|
GDP_PPP_per_capita_rank=13thika-13|
HDI_year=2003|
HDI=0.955|
HDI_rank=3rdika-3|
HDI_category=<font color="#009900">highmataas</font>|
footnotes=<sup>1</sup>Ang wikang Ingles ay wala pa sa uring opisyal na ''de jure'' ([http://www.immi.gov.au/multicultural/_inc/publications/confer/04/speech18b.htm source]) <br /><sup>2</sup>May mga maliit na pagkakaiba mula sa tatlong nabanggit na ''timezones''.
}}
Ang '''Komonwelt ng Australya''' o '''Australya'''<ref name=JETE>{{cite-JETE|Australiya, ''Australia''}}</ref><ref name=Panganiban>{{cite-Panganiban|Australiya, ''Australia''}}</ref> ([[Wikang Kastila sa Pilipinas|Kastila]]: ''Aus·tra·lia''; [[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Aus·tra·lia''{{IPAc-en|ə|ˈ|s|t|r|eɪ|l|j|ə|,_|ɒ|-|,_|-|i|ə|audio=en-au-Australia.ogg}},<ref>{{cite book|title=Macquarie ABC Dictionary|publisher=The Macquarie Library Pty Ltd|year=2003|page=56|isbn=1-876429-37-2}}</ref><ref>{{cite web|title=Australia|work=Oxford Dictionaries|date=April 2010|publisher=Oxford University Press|url=http://oxforddictionaries.com/definition/english/Australia|accessdate=26 July 2012}}</ref>) ay ang ikaanim na pinakamalaking bansa sa mundo, ang kaisa-isang bansa na sumasakop sa isang [[kontinente]], at ang pinakamalaki sa rehiyon ng [[Australasia]]/[[Oceania]]. Kabilang din sa teritoryo nito ang ilang mga pulo, ang pinakamalaki ditorito ay ang [[Tasmania]], na nagsisilbing isang [[Estado at Teritoryo ng Australia|estado ng Australia]]. Ang Australya ay isang [[pederasyon]] at pinamamahalaan bilang parlamentaryong monarkiyang konstitusyonal (''constitutional monarchy''). Kasama sa mga karatig-bansa ng Australya ay ang [[Indonesia]], [[EastSilangang Timor]], at [[Papua New Guinea]] sa hilaga, ang [[PacificKapuluang IslandsPasipiko]] sa hilagang-kanluran, ang [[SolomonKapuluang IslandsSolomon]] at [[Vanuatu]] sa hilagang-silangan, at ang [[New Zealand]] sa timog-silangan.
 
Sa loob ng di-bababa sa 40,000 taon bago ang unang pananahan ng mga Ingles sa huling bahagi ng ika-18 siglo, ang Australya ay pinaninirahan ng mga katutubong Australyano, na nagsasalita ng mga wikang nakapangkat sa humigit-kumulang 250 grupo ng mga lengguwahe. Matapos matuklasan ng mga Europeo ang kontinente sa pamamagitan ng mga manlalayag na [[Olandes]] noong 1606, ang silangang bahagi ng Australya ay inangkin ng Gran Britanya noong 1770 at nang simula'y naging tapunan ng mga bilanggo sa kolonya ng [[New South Wales]] mula 26 Enero 1788. Lumaki ang populasyon nang sumunod na mga dekada; ang kontinente ay ginalugad at naitatag ang karagdagang limang nagsasariling [[Crown Colonies]].
Noong 1 Enero 1901, naging isang pederasyon ang anim na kolonya, na ngayo'y tinatawag na Komonwelt ng Australya. Mula noong Pederasyon, napanatili ng Australya ang isang matatag na sistemang pulitikal na demokratikong liberal, na kumikilos bilang isang demokrasyang parlamentaryong pederal at monarkiyang konstitusyonal, na binubuo ng anim na estado at ilang mga teritoryo. Ang populasyon na 23.6 na milyon ay higit na urbanisado at nakatuon sa mga silangang estado at sa baybayin.
 
Ang Australya ay isang [[maunlad na bansa]] at isa sa mga pinakamayaman sa mundo, dahil sa ekonomiya nitong ika-12 sa pinakamalaki. Noong 2012 ang Australya ang may ikalimang pinakamataas na kita bawat tao sa buong mundo, at ang gastos-militar ng Australya ang ika-13 pinamakamalaki sa mundo. Dahil taglay nito ang ikalawang pinakamataas na pandaigdigang indise ng kaunlaran ng tao (''human development index''), mataas ang nagiging ranggo ng Australya sa mga pandaigdigang paghahambing ng pambansang paggawa (''national performance''), katulad ng kalidad ng buhay, kalusugan, edukasyon, kalayaang pang-ekonomiya, at proteksiyon ng mga kalayaang sibil at mga karapatang pulitikal. Ang Australya ay kasapi ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]], [[G20]], Komonwelt ng mga Bansa, ANZUS, Organisasyon para sa Pagtutulungang Ekonomiko at Pag-unlad ([[Organisation for Economic Co-operation and Development]] o [[OECD]]), [[Kapisanan ng Pandaigdigang Kalakalan]] ([[''World Trade Organization]]'' o [[WTO]]), [[Kooperasyong Ekonomiko sa Asya-Pasipiko]] ([[''Asia-Pacific Economic Cooperation]]'' o [[APEC]]), at ng [[Pacific Islands Forum]].
 
== Etimolohiya ==
623

edits