Sinaunang Ehipto: Pagkakaiba sa mga binago

Content deleted Content added
m Ibinalik ang mga pagbabago ni WayKurat (Usapan) patungo sa huling rebisyon ni Daisynians
No edit summary
Linya 1:
[[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|thumb|350px|Ang mga piramide o tagilo ang pinakakilalang simbolo ng kabihasnan ng lumang Ehipto.]][[Talaksan:Ancient Egypt map-en.svg|thumb|200px|Mapa ng lumang Ehipto, pinapakita ang pangunahing mga lungsod at lugar sa panahon ng Dinastiya (mga 3150 BC hanggang 30 BC)]]
 
Ang '''Sinaunang Ehipto''', '''Matandang Ehipto''', o '''Lumang Ehipto''' ay isang matandang [[kabihasnan]] sa silangang [[Hilagang Aprika]], na matatagpuan sa mababang bahagi ng [[Ilog Nilo]] na kung saan naroon ang makabagongkasalukuyang bansa ngna [[Ehipto]]. Nagsimula ang kabihasnan noong 3150 BC<ref>Noong pagkatapos ng 664 BC ang matatag na petsa{{cite web|url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/index.html|title=Chronology|accessdate=2008-03-25|publisher=Digital Egypt for Universities, University College London}}</ref> kasama ang pampolitika na pagsasama ng Mataas at Mababang Ehipto sa ilalim ng unang [[paraon]], at umunlad sa mga sumunod na 3 milenyo.<ref>Dodson (2004) p. 46</ref> Ang kasaysayan ng Sinaunang Ehipto ay binubuo ng mga matatag na mga kaharian, na hinati ng mga panahon na tinatawag na PanahongIntermedyang IntermedyalPanahon (''Intermediate Periods)''. Narating ng Ehipto ang kanyang tuyatogtugatog sa panahon ng Bagong Kaharian, sa kasagsagan ng Panahong Ramesside. Pagkatapos nito ay unti-unting humina ang Ehipto. Ang Ehipto ay sunod-sunod na sinakop ng mga dayuhang Canaanita, Libyan, Nubian, Assyrian, Babylonian, Achaemenid Persian at mga Macedonian sa Ikatlong Panahong Intermedyal at Huling Yugto ng Ehipto. Sa pagkamatay ni [[Alejandro ang Dakila|Alexander the Great]], si Ptolemy Soter, isa sa kanyang mga heneral ang naging bagong pinuno ng Ehipto. Ang Kahariang Ptolemaic na kanyang itinatag ang namuno sa Ehipto hanggang 30 BC, nang ito'y napasakamay ng Imperyong Romano at naging isang probinsya.<ref>Clayton (1994) p. 217</ref>
 
Nagtagumpay ang kabihasnan ng lumang Ehipto mula sa kakayanang umangkop sa mga kalagayan ng lambak ng Ilog Nilo. Ang kontroladong irigasyon sa lambak ay nagdulot ng pagyabong ng iba't ibang uri ng pananim na nagpabilis sa pag-unlad ng lipunan at kultura. Dahil sa mga yamang naitabi, itinaguyod ng mga namamahala ang pagpapaunlad ng mga mineral sa lambak at mga nakapaligid na desiyerto. Pinaunlad din ang isang malayang sistema ng pagsusulat, pag-organisa ng mga proyektong imprastraktura at pagsasaka, pakikipagkalakalan sa mga nakapaligid na rehiyon at isang militar na tumalo sa mga banyagang kaaway at ipinahayag ang pangingibabaw ng Ehipto. Inuudyukan at binubuo ang mga gawaing ito ng isang burokrasiya ng mga elitistang [[eskriba]], mga relihiyosong pinuno, at mga tagapamahala sa ilalim ng paraon na tinitiyak ang pakikipagdamayan at pagkakaisa ng mga mamamayan ng Ehipto sa pamamagitan ng isang masalimuot na sistema ng paniniwalang pang-[[relihiyon]].<ref>James (2005) p. 8</ref><ref>Manuelian (1998) pp. 6–7</ref>
Linya 8:
 
== Kasaysayan ==
Ang Ilog Nilo ang tanging bumubuhay sa rehiyon.<ref>Shaw (2002) pp. 17, 67–69</ref> Ang matabang lupain sa paligid ng Nilo ang nagbigay ng pagkakataon sa mga tao na bumuo ng isang agrikultural na pamumuhay at isang sopistikado at sentralisadong lipunan na naging pundasyon ng kasaysayan ng sangkatauhan.<ref>Shaw (2002) p. 17</ref> Ang mga taong nomadiko ay nagsimulang mamuhay sa lambak ng Nilo sa katapusan ng Pleistocene. Sa huling bahagi ng Panahong Paleolitiko, unti-unting uminit ang kilma ng Hilagang Aprika. Dahil dito, napilitan ang mga taong namumuhay doon na lumipat malapit sa ilog Nilo.
 
=== Panahon bago ang dinastiya ===
Ang kilma ng Ehipto noon ay hindi masyadong mainit kaysa sa klima ng Ehipto ngayon. Ang malawak na bahagi ng Ehipto ay natatakpan ng mga savanna na pinupuntahan ng mga hayop.<ref>Ikram, Salima (1992). ''Choice Cuts: Meat Production in Ancient Egypt.'' University of Cambridge. p. 5. ISBN 978-90-6831-745-9. LCCN 1997140867. Hinango noong Hulyo 22, 2009.</ref>
 
== Mga footnotes ==
Line 15 ⟶ 18:
 
== Mga sanggunian ==
{{Refbegin|Columns=30em}}{{Cite* book|Title=Aldred, Cyril (1988). ''Akhenaten, King of Egypt|Publisher=.'' London, England: Thames and Hudson|Year. of<nowiki>ISBN publication=1988|ISBN=0-500-05048-1|Location of publication=London, England|Last name=Aldred, Cyril}}</nowiki>.
*
[[Kategorya:Sinaunang Ehipto]]