Pagkakaiba sa pagitan ng mga pagbago ng "Prusya"

5,145 byte added ,  3 year ago
Paglilinis at pagsasalin ng artikulong Ingles mula sa EnWiki
m (clean up, rm {{Link FA}}, {{Link GA}} using AWB)
(Paglilinis at pagsasalin ng artikulong Ingles mula sa EnWiki)
{{wikify}}
{{cleanup}}
{{Infobox Formerformer Countrycountry
|native_name = ''Preußen'' (Preussen)
|conventional_long_name = Prusya
|common_name = Prusya
|continent = Europa
|region = GitnangCentral Europa, [[Alemanya]]
|country = PrusyaAlemanya
|era = Sinaunang[[Maagang modernong Europa]] hanggang ika-20 [[dantaonKasaysayang magkapanabay|Magkapanabay]]
|government_type = Monarkiya (until 1918), Republiko
|status =
|year_start = 1525
|year_end = 1947
|event_start = [[Dukado ng Prusya]]
|date_start = 10 Abril
|event1 = [[Brandenburg-Prusya|Pakikipag-unyon sa Brandenburg]]
|date_event1 = 27 Agosto 1618
|event2 = [[Kaharian ng Prusya]]
|date_event2 = 18 Enero 1701
|event3 = [[Malayong Estado ng Prusya]]
|date_event3 = 9 Nobyembre 1918
|event4 = [[Preußenschlag|Pagbubuwag]] (''pagkawala ng pagsasarili'')
|date_event4 = 30 Enero 1934
|event_end = [[Kaalyadong Konseho ng Kontrol|Pagbubuwag]] (''{{lang|la|[[de jure]]}}'')
|date_end = 25 Pebrero
|event_post =
|date_post =
<!---Don't use flag navigation for this entry: it is too complicated. This is better covered by the individual Prussian entries--->
|today = [[Alemanya]]<br/>[[Polonya]]<br/>[[Kaliningrad Oblast|Rusya]]<br/>[[Rehiyon ng Klaipėda|Lithuania]]<br/>[[Kondehan ng Timog Jutland|Dinamarka]]<br/>[[Eupen-Malmedy|Belhika]]<br/>[[Rehiyon ng Hlučín|Republikang Tseko]]<br/>[[Canton ng Neuchâtel|Suwisa]]
|image_flag = Flag of Prussia 1892-1918.svg{{!}}border
|
|flag_type = Watawat <small>(1892–1918)</small>
|image_coat = Wappen Deutsches Reich - Königreich Preussen (Grosses).png
|statussymbol = =
|symbol_type = Sagisag <small>(1866–1918)</small>
|image_map = Map-DR-Prussia.svg
|image_map_caption = Ang Prusya (bughaw), sa tugatog nito, ang nangungunang estado ng [[Imperyong Aleman]]
|Moto: ''Suum cuique'' <small>([[Wikang Latin|Latin]])</small><br /> ("Sa bawat isa ang sa kaniya")
|capital = {{lang|de|[[Königsberg]]}} (1525–1701)<br/>[[Berlin]] (1701–1947)
|Pambansang Awit: ''Himno ng Prusya''
|national_motto = ''{{lang|de|[[Gott mit uns]]}}''{{spaces|2}}<small>([[Mataas na Aleman]])</small><br />"Diyos kasama natin"
|capital = '''Königsberg'''; Pagkabuo ng Imperyong Aleman: '''Berlin'''
|common_languages = [[Wikang Aleman|Aleman]] (opisyal)
|government = monarkiya at demokrasya
|demonym = Pruso
|religion = '''Mayorya:'''<br/>[[Protestante]] ([[Luteranismo|Luterano]] at [[Reporma]]; mula 1817 [[Prusong unyong ng mga simbahan|Prusong]] [[Nagkakaisang simbahan|Nagkakaisa]])<br/>{{hidden|'''Mga minorya:'''|[[Katoliko Romano]], [[Hudyo]]|style=font-size:100%;padding:0.25em 0 0; |headerstyle=text-align:left;font-weight:normal;}}
|currency = {{lang|de|[[Reichsthaler]]}}<br/>[[Alemang ginintuang marka]] (1873–1914)<br/>[[Alemang Papiermark]] (1914–1923)<br/>{{lang|de|[[Reichsmark]]}} (mula 1924)
|title_leader = [[Duke ng Prusya|Duke]]{{smallsup|1}}
|leader1 = [[Albert I, Duke ng Prusya|Albert I]] (una)
|year_leader1 = 1525–1568
|leader2 = [[Frederick I ng Prusya|Frederick III]] (huli)
|year_leader2 = 1688–1701
|title_representative = [[Hari ng Prusya|Hari]]{{smallsup|1}}
|representative1 = [[Frederick I ng Prusya|Frederick I]] (una)
|year_representative1 = 1701–1713
|representative2 = [[Wilhelm II, German Emperor|{{lang|de|Wilhelm|nocat=y}} II]] (huli)
|year_representative2 = 1888–1918
|title_deputy = [[Punong Ministro ng Prusya|Punong Ministro]]{{smallsup|1, 2}}
|deputy1 = {{lang|de|[[Friedrich Ebert]]}} (una)
|year_deputy1 = 1918
|deputy2 = {{lang|de|[[Hermann Göring]]}} (huli)
|year_deputy2 = 1933–1945
|<!-----Area and population of a given year----->
|stat_year1 = 1816
|stat_area1 =
|stat_pop1 = 10349000{{smallsup|3}}
|stat_year2 = 1907
|stat_area2 = 348702
|stat_pop2 =
|stat_year3 = 1871
|stat_area3 =
|stat_pop3 = 24689000
|stat_year4 = 1939
|stat_area4 = 297007
|stat_pop4 = 41915040
|footnotes = <sup>1</sup> The heads of state listed here are the first and last to hold each title over time. For more information, see individual Prussian state articles (links in above History section).<br /><sup>2</sup> The position of ''{{lang|de|Ministerpräsident}}'' was introduced in 1792 when Prussia was a Kingdom; the prime ministers shown here are the heads of the Prussian republic.<br /><sup>3</sup> Population estimates:<ref>[http://www.tacitus.nu/historical-atlas/population/germany.htm tacitus.nu]</ref>
}}
 
Ang '''Prusya''' ([[Wikang Aleman|Aleman]]: ''Preußen''; [[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Prussia''; [[Wikang Latin|Latin]]: ''Borussia'', ''Prutenia''; [[Latbiya]]no: ''Prūsija''; [[Wikang Litwano|Litwano]]: ''Prūsija''; [[Wikang Polako|Polako]]: ''Prusy''; Lumang Pruso: ''Prūsa''; [[Wikang Danes|Danes]]: ''Prøjsen''; [[Wikang Ruso|Ruso]]: ''Пру́ссия'') ay isang makasaysayang estado na nagmumula sa labas ng [[Dukado ng Prusya]] at ng [[Margrabiyato ng Brandenburg]], at nakasentro sa [[Prusya (rehiyon)|rehiyon ng Prusya]]. Para sa ilang mga siglo, ang [[Bahay ng Hohenzollern]] ay namuno sa Prusya, matagumpay na pinalawak ang laki nito sa pamamagitan ng paraan ng isang hindi karaniwang maayos at organisado at epektibong hukbo. Ang Prusya, kasama ang kabisera sa [[Königsberg]] at mula 1701 sa [[Berlin]], ay naghugis ng [[kasaysayan ng Alemanya]]. Noong 1871, ang mga estadong Aleman ay nagkaisa upang lumikha ng [[Imperyong Aleman]] sa ilalim ng Prusong pamumuno. Noong Nobyembre 1918, ang mga monarkiya ay binuwag at nawalan ng kapangyarihang pampulitika ang mga maharlika sa panahon ng [[Rebolusyong Aleman ng 1918-19]]. Sa ganito, binuwag ang [[Kaharian ng Prusya]] para sa kapakinabangan ng isang republika-ang [[Malayang Estado ng Prusya]], isang [[Mga estado ng Republikang Weimar|estado]] ng Alemanya mula 1918 hanggang 1933. Mula 1933, nawalan ng pagsasarili ang Prusya bilang bunga ng [[Preußenschlag|kudetang Pruso]], noong ang [[pamunuing Nazi]] ay matagumpay na nagtataguyod ng mga ''{{lang|de|[[Gleichschaltung]]}}'' na batas nito sa hangarin ng isang [[tanging estado]]. Sa pagtatapos ng pamunuing Nazi, ang dibisyon ng Alemanya sa kaalyadong-pagsakop na sona at ang paghihiwalay ng mga teritoryo nito sa silangan ng [[linya ng Oder-Neisse]], na kung alin ay sinapi sa Polonya at ang [[Unyong Sobyet]], ang Estado ng Prusya ay hindi na umiral de facto noong 1945.<ref name="Clark, Christopher 2006">Christopher Clark, ''Iron Kingdom: The Rise and Downfall of Prussia, 1600–1947'' (2006) is the standard history.</ref><ref>The various stages of transformation and dissolution of old Prussia 1871–1947 describes {{lang|de|[[Golo Mann]]}}: ''{{lang|de|Das Ende Preußens}}'' (in German), in: {{lang|de|Hans-Joachim Netzer (Hrsg.)}}: ''{{lang|de|Preußen. Portrait einer politischen Kultur}}'', Munich 1968, p.&nbsp;135–165 (in German). See also another perspective by [[Andreas Lawaty]]: ''{{lang|de|Das Ende Preußens in polnischer Sicht: Zur Kontinuität negativer Wirkungen der preußischen Geschichte auf die deutsch-polnischen Beziehungen}}'', de Gruyter, Berlin 1986, ISBN 3-11009-936-5. (in German)</ref> Ang Prusya ay umiral ''de jure'' hanggang ang pormal na pagpuksa nito ng Kaalyadong Konseho ng Kontrol na Pagsasabatas No. 46 ng 25 Pebrero 1947.<ref>[http://deposit.d-nb.de/cgi-bin/rqframe.pl?ansicht=3&zeitung=jouroffi&jahrgang=1947&ausgabe=058&seite=07000582 Allied Control Council Enactment No. 46 of 25 February 1947] {{fr icon}}</ref>
Ang '''Prusya''' ([[Wikang Aleman|Aleman]]: ''Preußen''; [[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Prussia''; [[Wikang Latin|Latin]]: ''Borussia'', ''Prutenia''; [[Latbiya]]no: ''Prūsija''; [[Wikang Litwano|Litwano]]: ''Prūsija''; [[Wikang Polako|Polako]]: ''Prusy''; Lumang Pruso: ''Prūsa''; [[Wikang Danes|Danes]]: ''Prøjsen''; [[Wikang Ruso|Ruso]]: ''Пру́ссия'') ay isang dating rehiyón sa bansang [[Alemanya]], na nasa tabi ng Karagatang Báltiko. Isa itong dating kaharián na itinatag noong 1525 hanggang sa pagpapalipol nito noong 1947 sa kamay ng [[Mga Alyansa ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Mga Alyado]].
 
Ang kaniyang kasundaluhan ay itinuturing na pinakamalakas at pinakadisiplinado sa [[Europa]] noong kapanahunan nito. Noong 1871, pinagisa-isa ang mga kahariáng Aleman ni Kanselor at Punong Ministrong si [[Otto von Bismarck]] sa '''Imperyo ng Alemanya''', at ang Prusya ang pinakamalaking bansáng nabibilinag dito. Nagwagi ang kaharián sa maraming digmaan noong ika-18 hanggang ika-19 dantaon hanggang sa pagbagsak ng kaniyang pangunahing sandataháng lakás noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Tuluyan nang bumagsak ang sandataháng lakás ng bansà pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] noong 1947, sanhî ng kaniyang pagkatalo sa digmaan sa kamay ng mga Dakilang Kapangyarihan, ang [[Unyong Sobyet]], [[Imperyong Britaniko]], at [[Estados Unidos]].
 
{{Uncategorized}}
 
==Mga sangguinian==
{{reflist}}
 
{{stub|Heograpiya}}
646

edits