Pagkakaiba sa pagitan ng mga pagbago ng "Epiko ni Gilgamesh"

Paglilinis
m (Ibinalik ang mga pagbabago ni 180.191.118.94 (Usapan) patungo sa huling rebisyon ni 49.150.156.195)
(Paglilinis)
{{Italic title}}
{{Mesopotamian myth}}
Ang '''''Epiko ni Gilgamesh''''' ay isang epikong[[panulaang tulaepiko]] mula sa sinaunang [[MesopotamiaMesopotamya]] na isamadalas saay itinuturing ang pinakamamatandang umiiral na mgadakilang akdalikha ng panitikan. Ang kasaysayang panitikanpampanitikan ngni [[Gilgamesh]] ay nagmumulanagsisimula sa limang independientengtulang mga tulang[[Wikang Sumeryo|Sumeryo]] tungkol kay ''Gilgamesh''Bilgamesh na pangalang [[Sumerya|(Sumeryo]] nipara Haringsa ''[["Gilgamesh]]''"), naang hari ng lungsod ng [[SumeryaUruk]], nanoong [[UrukIkatlong Dinastiya ng Ur]] ({{circa|2100}} BK). Ang apat sa mga ito ay ginamit bilang sangguniang materyal ngpara sa pinagsamang epiko sa [[AkkadianAkkadiano]]. Ang unang bersiyongnabubuhay na bersiyon ng pinagsamang epiko na ito, kilala bilang ang "Lumang Babilonyo" nitona bersiyon, ay mulamapepetsahan 1800sa BCEika-18 siglo BK at pinamagatang '''''Shūtur eli sharrī''.''' Tanging("Higit angsa ilangLahat ng Ibang mga pragmentoHari") lamangmatapos sa ''[[incipit]]'' nito. Iilan lamang ang mga umiiral na pragmento nito. Ang kalunangkalaunang Pamantayang"pamantayang" bersiyon na Babiloniya ay mapepetsahan mula 1300ika-13 hanggang 1000ika-10 BCEsiglo BK at pinamagatangpinamagatan ng ''incipit'' na '''''Sha naqba īmuru.''''' Ang("Siya mgana pragmentoNakakita sa Malalim", sa modernong kahulugan: "Siya na Nakakakita ng Hindi Alam"). Tinatayang tinatayangdalawang-katlo 2/4 ng mas mahabang 12 tabletang bersiyong ito ay nakuha. Ang ilang mga pinaka mahuhusay na kopya ng Epiko ni Gilgamesh ay natuklasan sa mga gibang aklatan ng ika-7 siglo BK haring [[Asiria|Asiryong]] si [[Ashurbanipal]].
 
sa mga gibang aklatan nang ika-700 BCE haring [[Assyria|Asiryong]] si [[Ashurbanipal]].
 
== Paglalarawan ==
 
==Mga bersiyon==
Ang pinakamaagang mga tulang ''Sumeryo'' nito ay pangkalahatan ngayong itinuturing na mga natatanging kuwento sa halip na mga bahagi sa isang epiko. Ang mga ito ay mula sa maagang [[Ikatlong Dinastiya ng Ur]] (2150–2000 BCEBK).<ref name=gilgamesh>Stephanie Dalley (ed.). Myths from Mesopotamia: Creation, the Flood, Gilgamesh, and Others. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-953836-2.</ref> Ang pinakamaagang mga bersiyong ''Akkadian'' nito ay mula maagang ca. 2000 BCEBK at malamang noong 1800 o 1700 BCEBK nang ang isa o higit pang mga may akda nito ay humango sa isang umiiral na materyal ng panitikan upang lumikha ng isang epiko.<ref name=gilgamesh/> Ang ''pamantayang bersiyong Akkadian'' nito ay binubuo ng 12 tableta na inedit ni [[Sin-liqe-unninni]] sa pagitan ng 1300 BCEBK at 1000 BCEBK na natagpuan sa aklatan ni [[Ashurbanipal]] sa Nineveh.
 
==Pagkakatuklas==
Ang mga putik na tableta ng Epiko ni Gilgamesh ay natuklasan ni [[Hormuzd Rassam]] noong 1853.
 
Ang sentral na katauhan nito na si ''[[Gilgamesh]]'' ay simulang muling ipinakilala sa mundo bilang "Izdubir" bago tumpak na nabigkas ang logograpong kuneirporma ni Gilgamesh.
 
Ang pagkakatuklas sa arkeolohiya ng mga artipaktong mula ca. 2600 BC na nauugnay kay Haring [[Enmebaragesi]] na binaggit sa isang seksiyon ng orihinal na Sumeryong Epiko ni Gilgamesh na ''Bilgamesh at Aga'' bilang ama ni Aga ng [[Kish]] na lumusob sa Uruk ang nagpapatunay sa pag-iral ni [[Gilgamesh]].
 
==Mga salin sa ibang wika==
 
==Si Gilgamesh at ang punong Huluppu==
Isinalin ni [[Samuel Noah Kramer]] (1932, inilimbag 1938)<ref>Kramer, S. N. ''Gilgamesh and the Huluppu-Tree: A Reconstructed Sumerian Text''. Assyriological Studies 10. Chicago. 1938</ref> ang isang Tabletang XII na pinetsahan noong 600 BCEBK na isang saling [[wikang Akkadiano|Akkadiano]] ng tulang [[Sumeryo]] na "''Bilgamesh (Sumeryo ng Gilgamesh) at ang mundong ilalim''" na may petsang ca. 2000 BCEBK. Ang ikalawang kalahati nito ay idinagdag sa Tabletang XII ng Epiko ni Gilgamesh.
 
Ayon sa tabletang ito, ang langit at lupa ay hiniwalay at ang mga tao ay nilikha. Pinili nina [[Anu]] at [[Enlil]] ang langit at lupa para kanilang tirhan. Si [[Ereshkigal]] ay binigyan ng [[mundong ilalim]] at si [[Enki]] ay tumungo sa isang kalalimang matubig sa ilalim ng mundo. Ang isang puno (tree) ay itinanim sa isang pampang ng Ilog [[Euphrates]] na hinipan ng hangin at tinangay sa ilog. Nakita ni [[Inanna]] na Reyna ng Kalangitan ang puno at inuwi ito sa kanyang "banal na hardin" at itinanim at inalagaan na umaasang mula dito ay makakagawa siya ng isang kama at trono. Nang ang puno ay lumago, si Inanna ay napigilan sa paggamit ng puno dahil ang [[ahas]] ay tumira sa ugat ng puno, ang isang ibong [[Zû]] ay gumawa ng isang pugad sa tuktok ng puno at ang isang ki-sikil-lil-la-ke na isinalin bilang [[Lilith]] ay gumawa ng bahay sa gitna ng puno. Pumasok si Gilgamesh sa hardin ni Inanna at pinatay ang ahas ng kanyang palakol na sumindak sa ibon at ki-sikil-lil-la-ke. Kinalag ni Gilgamesh ang mga ugat ng puno at pinutol ito ng kanyang mga kasama. Mula sa sanga ng puno ay gumawa si Gilgamesh ng kama at trono para kay Inanna. Gumawa si Inanna ng dalawang bagay mula sa puno, ang pukku mula sa mga ugat nito at mikku mula sa korona at ibinigay niya ito ay kay [[Gilgamesh]] na hari ng [[Uruk]]. Isang araw, ang mga regalong ito ay nahulog sa [[mundong ilalim]] at si Gilgamesh ay nabagabag na hindi niya ito makukuha mula dito. Ang kasama ni Gilgamesh na si [[Enkidu]] ay sumagip sa mga ito ngunit napigilang makabalik sa mundo ng mga nabubuhay. Si Gilgamesh ay tumangis at mag-isang tumungo sa [[Ekur]] upang magsumamo sa templo ni [[Enlil]] ngunit si Enlil ay hindi namagitan para sa kanya. Pagkatapos ay tumungo siya sa [[Ur]] upang magsumamo kay [[Sin (mitolohiya)|Sin]] ngunit si [[Sin (mitolohiya)|Sin]] ay hindi rin namagitan para sa kanya. Pagkatapos ay tumungo siya sa [[Eridu]] upang magsumamo kay [[Ea]]. Si Ea ay namagitan at nagsumamo kay [[Nergal]] upang buksan ang mundo upang lumabas ang espirito ni Eridu mula sa mundong ilalim. Si Nergal ay nakinig at binuksan ang mundo at ang espirito ni Enkidu ay nag-ulat kay Gilgamesh kung ano ang karanasan ng [[kabilang buhay]].
==Impluwensiya sa Bibliya==
{{main|Adan at Eba|Arko ni Noe}}
Ang Epiko ni Gilgamesh ay posibleng nag-uugat mula 3,700 taong nakakalipas. Ang unang bersiyong Lumang Babilonyong Epiko ni Gilgamesh ay isinulat noong ca. 1800 BCEBK at mas naunang isinulat sa [[Tanakh]] ng [[Bibliya]]. Ang mga pagkakatugma sa Epiko ni Gilgamesh at [[Aklat ng Genesis]] ay matagal nang nakilala ng mga skolar.<ref>Gmirkin, Russell, "Berossus and Genesis, Manetho and Exodus..'', Continuum, 2006, p. 103. See also Blenkinsopp, Joseph, "Treasures old and new.." Eerdmans, 2004, pp. 93–95.</ref> Ang kuwento ng [[Arko ni Noe]] ay inaayunan ng mga skolar na hinango mula sa Epiko ni Gilgamesh.<ref name="George2003">{{cite book|author=A. R. George|title=The Babylonian Gilgamesh Epic: Introduction, Critical Edition and Cuneiform Texts|url=http://books.google.com/books?id=21xxZ_gUy_wC&pg=PA70|accessdate=8 Nobyembre 2012|year=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-927841-1|pages=70–}}</ref><ref>Rendsburg, Gary. "The Biblical flood story in the light of the Gilgamesh flood account," in ''Gilgamesh and the world of Assyria'', eds Azize, J & Weeks, N. Peters, 2007, p. 117</ref>
 
Ang mga imperyo ng [[Mesopotamia]] (na mas naunang lumitaw sa Israel) ay napakamaimpluwensiya ''(influential)'' sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]] at ang [[Babilonya]] ay sumakop sa [[Israel]] noong 587 BCE.
{|class="wikitable"
|-
 
== Tingnan din ==
*[[Gilgamesh]]
*[[Uruk]]
===Ibang mga kuwento ng baha===
*[[Malaking Baha]]
*[[Ziusudra]]
646

edits