Pagkakaiba sa pagitan ng mga pagbago ng "Ahedres"

walang buod ng pagbabago
m (Protected "Ahedres": being used by an anon as entry point for his/her article. (not a good practice) ([Pagbabago=Iharang ang mga hindi nakarehistrong mga tagagamit] (walang katiyakan) [Ilipat=Iharang ang mga hindi nakarehistrong mga tagagamit] (walang katiyakan)))
| skills = Taktika, Stratehiya
}}
Ang '''ahedres''' ({{lang-en|Chess}}) ay isang nakalilibang at labanang [[laro]] para sa dalawang manlalaro. Kung minsang tinatawag na '''kanluraning ahedres''' o '''pandaigdigang ahedres''' upang maipagkaiba ito mula sa mga naunang uri o ibang kahalintulad (baryasyon) ng larong ahedres. Lumitaw ang pangkasalukuyang porma ng laro mula sa Katimugang [[Europa]] noong pangalawang kalahati ng ika-15siglo matapos na mahubog mula sa katulad at may matandang mga laro na may simulain sa [[India]].
 
Sa ngayon, isa sa mga pinakabantog na mga laro ang ahedres, na nilalaro ng milyon-milyong ng mga [[tao]] sa buong mundo sa mga kapisanang pang-ahedres, sa [[internet]], sa pamamagitan ng pamamaraang tugunan o pakikipagkalatasan, sa mga torneo at sa mga hindi pormal o hindi opisyal na pagkakataon o pasumala lámang. May mga aspekto ng [[sining]] at [[agham]] na makikita sa kabuuan ng ahedres at teoriya. Ipinamamahagi rin ang ahedres bílng isang daang nagpapainam sa kakayahan ng diwa.
Nagsimula ang tradisyon ng organisadong labanán ng ahedres noong ika-16 siglo. Inangkin ng pinakaunang opisyal na Kampeong Pangsandaigdigan ng Ahedres na si Wilhelm Steinitz ang kaniyang titulo noong 1886. Si Magnus Carlsen ang Kampeon Pangsandaigdigan sa kasalukuyan. Nakagawa ng maiinam at mabalasik na mga pamamaraan (plano, estratehiya at taktika) ang mga dalubhasa tungkol sa mga sitwasyong panlabanan sa larong ahedres magmula noong isilangang ang laro. Ang aspeto ng sining ay nakikita rin sa mga problemang pang-ahedres.
 
Mayroon ding mga palarong pangsandaigdigan at pangkoponan na isinasagawa dalawang beses sa isang taon, na tinatawag na Olimpiyadang Pang-ahedres (''Chess Olympiad''). Simula noong ika-20 siglo, dalawang organisasyong pang-internasyunal, ang [[Pederasyong Pandaigdig ng Ahedres]] at ang Pederasyon ng Ugnayang Pang-internasyunal na Pang-ahedres <!--International Correspondence Chess Federation--> ang nagtatag at namahala sa mga pangunahing paligsahan sa ahdres at mga titulong pang-internasyonal.
 
Isa sa mga layunin ng mga naunang dalubhasa sa kompyuter ang paglikha ng makinang nakapaglalaro ng ahedres, ang pangkasalukuyang larong ahederes ay lubhang naimpluho ng mga kakayahan ng mga pangsangayong programa ng ahedres at ng kakayahan ng pakikipaglaro sa Internet. Noong 1997, isang labanán sa pagitan ni [[Garry Kasparov]] (na noon ay Kampeong Pangsandaigdigan) at ng ''Deep Blue'' (isang programang pang-ahedres mula sa kompanyang IBM) ang nakapagpatibay sa unang pagkakataon na may kakayahang matalo ng mga ordenador (kompyuter) kahit man ang pinakamahusay na manlalarong tao. Nagkaroon ito ng katungaling laro na gawa sa [[Pilipinas]], ang [[Salpakan‎]] na may mga alituntunin na halaw sa ahedres.
 
== Mga alituntunin ==
 
Ang kadalasang inaasam ng mga pagbubukas ay katulad din:<ref>{{cite book | author=Tarrasch, Siegbert | title=The Game of Chess |publisher=Courier Dover Publications| year=1987 | id=ISBN 0-486-25447-X}}{{en icon}}</ref>
* ''Pagpapaunlad'': Paglalagaypaglalagay ng mga piyesa (kadalasang mga obispo o kaya'y kabalyero) sa mga magandang parisukat kung saan makaka-impluwensiya sila sa takbo ng laro;
* ''Hawak sa gitna — s'': Saa paghawak ng mga panggitnang parisukat, madali ang paggalaw ng mga piyesa sa kahit anong kuwadrado, at maaring makasikip sa kalaban.;
* ''Kaligtasan ng hari'': Kadalasangkadalasang napapaganda ng pagtatago.;
* ''Pagkakaayos ng mga pain'': Iniiwasaniniiwasan ng mga manlalaro ang mga kahinaan sa mga pain gaya ng naiwan, nadoble o patalikod na mga pain.
 
Bukod sa mga pangangailangan na ito, may iba pang mga plano ang maaring gamitin sa pagbubukas.
| year=1913
| isbn=0-936317-01-9
| oclc=13472872}}{{en icon}}</ref> kung saan ''chaturanga'' ang una nitong anyo noong ika-anim na siglo [[Anno Domini|A.D.]], na ang ibig sabihi'y "apat na sangay ng sandatahan" sundalo, kabalyero, elepante at karwahe, na katumbas ng pain, kabalyero, obispo at tore. Sa palibot ng taong 600 sa [[Persia]], naging ''shatranj'' ang pangalan nito at pinaunlad pa ang mga alituntunin. Nakuha ng mga Muslim ang Shatranj matapos nilang masakop ang Persia, at pinangalagaan ang mga Persong pangalan. Sa [[Wikang Espanyol|Espanyol]], naging "ajedrez" ang pangalan ng "shatranj" (na pinagmulan ng Tagalog na pangalan), naging "xadrez" sa [[Wikang Portuges|Portuges]] at naging "zatrikion" sa [[Wikang Griyego|Griyego]], ngunit sa ibang panig ng Europa ay napalitan ng ibang bersion ng Persong ''shāh'' ("hari").
 
[[Talaksan:KnightsTemplarPlayingChess1283.jpg|thumb|''Mga Kabalyero ng Templo'' habang naglalaro ng ahedres, ''Libro de los juegos'', 1283.]]
[[Talaksan:SCD algebraic notation.png|frame|left|Ang sistema ng pagsulat ng mga galaw sa ahedres]]
 
Ang mga paggalaw at mga posisyon sa ahedres ay isinusulat gamit ang isang tanging sistema, mas madalas ay ang [[Alhebraikong Pamamaraan]].<ref>Tignan ang seksiyong "E. Algebraic notation" sa:<br />{{cite web
<ref>Tignan ang seksiyong "E. Algebraic notation" sa:<br />{{cite web
| url=http://www.fide.com/component/handbook/?id=125&view=article
| title=E.I.01B. Appendices
| accessdate=2008-11-26
| publisher=FIDE}}</ref>
| publisher=FIDE}}</ref> ''Ang pinaikling alhebraikong pamamaraan'' ay nagtatala ng mga tira sa pormang ''pina-ikling Ingles na pangalan ng gumalaw na piyesa - titik ng pababang linyang pinuntahan - bilang ng pahalang na linyang pinuhtahan''. Halimbawa, ang "Qg5" ay nangangahulugang "pumunta ang reyna sa pababang ''g'' at sa ikalimang pahalang na linya (sa kwadradong ''g5''). Kung dalawang magkahalintulad na piyesang maaring pumunta sa iisang kwadrado, isa pang titik o bilang ang idinadagdag upang maipakita ang pinanggalingan, Halimbawa, ang ''Ngf3" ay nangangahulugang "ang kabalyero sa pababang ''g'' ay pumunta sa kwadradong ''f3''. Ang titik na ''P'' para sa kawal ay hindi ginagamit upang maipakitang ang "e4" ay mangangahulugang "ang kawal ay pumunta sa kwadradong ''e4''".
 
''Ang pinaikling alhebraikong pamamaraan'' ay nagtatala ng mga tira sa pormang ''pina-ikling Ingles na pangalan ng gumalaw na piyesa — titik ng pababang linyang pinuntahan — bilang ng pahalang na linyang pinuhtahan''.
Kung nakahuli ang gumalaw na piyesa, isinisingit ang "x" bago ang pinuntahang parisukat. Halimbawa, ang ''Bxf3''' ay mangangahulugang "nakahuli ang obispo sa f3". Kapag nakahuli ang kawal, ipinapalit ang pinanggalingang pababang linya sa letrang "P", kaya ang ''exd5'' ay mangangahulugang "nakahuli ang kawal na galing sa pababang ''e'' sa d5".
 
| publisher=FIDE}}</ref> ''Ang pinaikling alhebraikong pamamaraan'' ay nagtatala ng mga tira sa pormang ''pina-ikling Ingles na pangalan ng gumalaw na piyesa - titik ng pababang linyang pinuntahan - bilang ng pahalang na linyang pinuhtahan''. Halimbawa, ang "Qg5" ay nangangahulugang "pumunta ang reyna sa pababang ''g'' at sa ikalimang pahalang na linya (sa kwadradong ''g5''). Kung dalawang magkahalintulad na piyesang maaring pumunta sa iisang kwadrado, isa pang titik o bilang ang idinadagdag upang maipakita ang pinanggalingan, Halimbawa, ang ''Ngf3''" ay nangangahulugang "ang kabalyero sa pababang ''g'' ay pumunta sa kwadradong ''f3''. ''Ang titik na ''P'' para sa kawal ay hindi ginagamit upang maipakitang ang "e4" ay mangangahulugang "ang kawal ay pumunta sa kwadradong ''e4''".
 
Kung nakahuli ang gumalaw na piyesa, isinisingit ang "x" bago ang pinuntahang parisukat. Halimbawa, ang ''Bxf3''' ay mangangahulugang "nakahuli ang obispo sa f3". Kapag nakahuli ang kawal, ipinapalit ang pinanggalingang pababang linya sa letrang "P", kaya ang ''exd5'' ay mangangahulugang "nakahuli ang kawal na galing sa pababang ''e'' sa d5".
 
[[Talaksan:Scholars mate animation.gif|frame|Isang halimbawa ng maikling larong madalas na mangyari sa mga baguhan]]