Pagkakaiba sa mga pagbabagong ng "Lingua franca"

m
Kawing
m (Kawing)
m (Kawing)
[[Talaksan:Trilingual_Chinese-Malay-English_text_from_1839.jpg|thumb| 1839 - Teksto sa mga wikang Tsino, Malay, at Ingles – [[Wikang Malay|Malay]] ang naging lingua franca sa buong [[Kipot ng Malaka]], kabilang ang mga baybayin ng [[Tangway ng Malaya]] (ngayon sa Malaysia) at ang silangang baybayin ng [[Sumatra]] (ngayon sa Indonesya), at itinatag bilang isang katutubong wika ng bahagi ng kanlurang baybayin ng [[Sarawak]] at [[ West Kalimantan |Kanlurang Kalimantan]] sa [[Borneo]]. ]]
Ang '''lingua franca''' ({{IPAc-en|ˌ|l|ɪ|ŋ|ɡ|w|ə|_|ˈ|f|r|æ|ŋ|k|ə|audio=En-Lingua franca-pronunciation.ogg}}; {{literal translation|Prangkong wika}}),<ref>{{cite web|url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/lingua-franca|title=lingua franca – definition of lingua franca in English from the Oxford dictionary|publisher=Oxforddictionaries.com|accessdate=18 June 2015}}</ref> na kilala rin bilang '''wikang tulay''', '''karaniwang wika''', '''wika pangkalakal''', '''wikang pantulong''', o '''wikang nag-uugnay''', ay isang wika o [[Diyalekto|dayalektodiyalekto]] na sistematikong ginamit upang makapagsalita sa isa't isa ang mga taong nagkakaiba sa [[katutubong wika]] o dayalektodiyalekto, lalo na kung ito ay pangatlong wika na iba sa dalawang katutubong wika ng nananalita.<ref>Viacheslav A. Chirikba, "The problem of the Caucasian Sprachbund" in Pieter Muysken, ed., ''From Linguistic Areas to Areal Linguistics'', 2008, p. 31. {{ISBN|90-272-3100-1}}</ref>
 
Nabuo ang mga lingua franca sa buong mundo sa buong kasaysayan ng tao, kung minsan dahil sa mga dahilang komersyal (tinaguriang "wikang pangalakal" na nagpadali sa kalakalan), ngunit para rin sa dahilang kultural, relihiyoso, diplomatiko at pang-administratibo, at bilang paraan ng pagpapalitan ng impormasyon sa pagitan ng mga dalub-agham at mga iba pang iskolar ng iba't ibang nasyonalidad.<ref name="Nye">{{cite journal|last1=Nye|first1=Mary Jo|title=Speaking in Tongues: Science's centuries-long hunt for a common language|journal=Distillations|year=2016|volume=2|issue=1|pages=40–43|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/speaking-in-tongues|accessdate=20 March 2018}}</ref><ref name="Gordin">{{cite book|last1=Gordin|first1=Michael D.|title=Scientific Babel: How Science Was Done Before and After Global English|date=2015|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago, Illinois|isbn=9780226000299}}</ref> Nakuha ang termino mula sa edad medyang [[ Mediterranean Lingua Franca |Mediteraneong Lingua Franca]], isang [[ Wika ng Pidgin |wikang pabalbal]] batay sa [[Mga wikang Romanse|Romanse]] na ginamit (lalo na ng mga mangangalakal at marino) bilang lingua franca sa [[Rehiyon ng Mediteraneo]] mula ika-11 hanggang ika-19 na siglo. Ang [[ Wika sa buong mundo |wikang pandaigdig]] – isang wika na sinasalita sa buong mundo at ng mararaming tao – ay isang wika na maaaring sumilbi bilang pandaigdigang lingua franca.
Nadebelop ang [[Wikang Swahili|Swahili]] bilang lingua franca sa pagitan ng mga iilang pangkat na nagsasalita ng Bantu sa silangang baybayin ng Aprika na may mabigat na impluwensya mula sa Arabe.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Swahili-language|title=Swahili language|date=27 August 2014|website=Encyclopædia Britannica|access-date=29 April 2019}}</ref> Ang mga pinakaunang halimbawa ng pagsulat sa Swahili ay mula 1711.<ref>E. A. Alpers, ''Ivory and Slaves in East Central Africa'', London, 1975.., pp. 98–99 ; T. Vernet, "Les cités-Etats swahili et la puissance omanaise (1650–1720), ''Journal des Africanistes'', 72(2), 2002, pp. 102–105.</ref> Noong unang bahagi ng 1800, lumipat sa interyor ang paggamit ng Swahili bilang lingua franca kasama ang Arabeng mangangalakal ng [[garing]] at alipin. Sa kalaunan ay pinagtibay rin ito ng mga Europeo sa mga panahong kolonyal sa lugar. Ginamit ito ng mga Alemanong kolonisador bilang wika ng pangangasiwa sa [[ Tanganyika |Tanganyika]], na nagimpluwensya sa pagpili na gamitin ito bilang pambansang wika na ngayo'y nasa independiyenteng [[Tanzania]].<ref name=":2" />
 
Sa [[Unyong Europeo]], humantong ang paggamit ng [[ Ingles bilang isang lingua franca |Ingles bilang isang lingua franca]] sa mga mananaliksik na siyasatin kung lumitaw na ang isang bagong dayalektodiyalekto ng Ingles ([[ Euro Ingles |Ingles Euro]]).<ref>{{cite book|last1=Mollin|first1=Sandra|title=Euro-English assessing variety status|date=2005|publisher=Narr|location=Tübingen|isbn=382336250X}}</ref>
 
Noong naging kolonyal na kapangyarihan ang Reyno Unido, nagsilbi ang Ingles bilang lingua franca ng mga kolonya ng [[Imperyong Britaniko]]. Sa panahong post-kolonyal, ang ilan sa mga bagong nilikhang bansa na may maraming [[ Katutubong wika |wikang katutubo]] ay pumiling magpatuloy sa paggamit ng Ingles bilang wikang opisyal.
10,311

edit