Ika-5 dantaon BC: Pagkakaiba sa mga binago

walang buod ng pagbabago
m (Inilipat ni Jojit fb ang pahinang Ika-5 daantaon BC papunta sa Ika-5 dantaon BC)
No edit summary
{{Centurybox|-5}}
{{centuryBCbox
Nagsimula ang '''ika-5 dantaon BC''' noong unang araw ng [[500 BC]] at nagtapos noong huling araw ng [[401 BC]].
| cp = ika-6 na daantaon BC
| c = ika-5 daantaon BC
| cna = ika-4 na daantaon BC
| cnb = Dekada 4
| cnc = 4
}}
 
[[File:ac.parthenon5.jpg|thumb|300px|Nakita ang Partheon ng [[Atenas]] mula sa burol ng Pnyx sa kanluran. Lokasyon 23°43'35.69"E 37°58'17.39"N]]
([[ika-2 milenyo BC]] - '''[[ika-1 milenyo BC]]''' - [[ika-1 milenyo AD]])
 
----
Nakita ng siglong ito ang pagkatatag ng [[Pataliputra]] bilang isang kabisera ng Imperyong [[Magadha]]. Ang lungsod na ito ay magiging naghaharing kabisera ng iba't ibang mga [[kaharian]] ng [[Indya]] sa loob ng halos isang libong taon. Nakita ng panahon na ito ang dalawang [[pilosopiya|pampilosopiyang]] paaralan sa silangan, ang [[Jainismo]] at [[Budismo]]. Nakita ng panahon na ito ang pagkalat nina [[Mahavira]] at [[Buddha]] na kani-kanilang mga katuruan sa hilagang [[kapatagan]] ng Indya. Mahalagang binago nito ang dinamikang sosyo-kultural at pampolitika ng rehiyon sa [[Timog Asya]]. This essentially changed the socio-cultural and political dynamics of the region of [[South Asia]]. Kalaunang magiging isa sa mga pangunahing [[relihiyon]] sa [[sanlibutan]] ang Budismo.
 
Nakita rin ng panahon na ito ang gawa ni [[Yaska]], na nilikha ang [[Nirukta]], na ilalagay ang batong pundasyon para sa [[balarila]]ng [[Sanskrit]] at ito ang isa sa mga pinakalumang mga gawa sa balarila na grammar na nakilala ng sangkatauhan.
 
Tradisyunal na kinikilala ang siglo na ito bilang ang klasikong panahon ng mga [[Griyego]], na mapapagtuloy hanggang sa [[ika-4 na dantaon BC]] hanggang sa panahon ng [[Alejandrong Dakila]]. Kinatawan ang buhay ni [[Socrates]] ng isang pangunahing punto sa [[pilosopiyang Griyego]] bagaman nanatili lamang ang kanyang mga katuruan sa pamamagitan ng kanyang mga mag-aaral, mas kapansin-pansin sina [[Plato]] at [[Xenophon]]. Ang mga trahikong sina [[Aeschylus]], [[Sophocles]], at [[Euripides]], at gayon din ang komedyanteng si [[Aristophanes]], na pinetsahan mula sa panahong ito, at marami sa kanilang mga gawa ay tinuturing pa rin mga klasiko ng kanluraning panteatrong kanoniko.
 
Pinaglabanan ang Digmaang Persa sa pagitan ng isa koalisyon ng mga lungsod ng Griyego at ang malawak na [[Imperyong Akemenida]] na [[Imperyong Persa]] ay isang mahalagang sandali sa politikang Griyego. Matapos na matagumpay na mapigilan ang pagdudugtong ng Gresya ng mga Persa, walang intensyon ang Sparta, ang nangingibabaw na kapangyarihan sa koalisyon, na magdagdag pa ng opensibang aksyon at isaalang-alang ang digmaan. Samantala, nagkontra-atake ang Atenas, na pinalaya ang mga mamamayang Griyego ng Imperyong Persa sa taas at baba ng baybaying Ioniko at pinagana ang isang bagong koalisyon, ang Ligang Delos. Ang mga tensyon sa pagitan ng Atenas, at lumalagong imperyalistikong ambisyon nito bilang pinuno ng Ligang Delos, at tradisyunal na namamayaning Sparta ay nagdulot sa pinahabang walang talo o walang panalo sa Digmaang Peloponeso.
 
== Pangkalahatang buod ==