Ang Judea o Judaea, at ang modernong bersiyon ng Judah ( /ˈdə/;[1] from Hebreo: יהודה‎, Standard Yəhuda, Tiberian Yəhûḏāh, Griyego: Ἰουδαία, Padron:Grc-tr; Latin: Iūdaea) ay ang sinaunang Ebreong Pambibliya, ang kakontemporaneong Latin, at ang modernong pangalan ng mabundok na timog na bahagi ng rehiyon ng Palestina. Ang pangalan ay nagmula sa pangalang Ebreong Yehudah, isang anak ng patriarka sa Bibliya na si Jacob/Israel, na may mga inapo ni Yehudah na bumubuo sa Israelitang tribo ni Juda (Yehudah) sa Bibliya at kalaunan ay kaugnay na Kaharian ng Juda, kung saan ang inilalagay ng 1906 Encyclopediang Hudyo ay nagmula noong 934 hanggang 586 BCE.[2] Ang pangalan ng rehiyon ay nagpatuloy na pinapaloob sa pamamagitan ng pananakop ng Babylonia, Persiano, Helenistiko, at panahong Romano na mga panahon bilang Babiloniko at Persianong Yehud, Hasmonean Judea, at dahil dito ay Herodian at Romanong Judea.[3]

Bilang kahihinatnan ng pag-aalsa ng Bar Kokhba, noong 135 CE ang rehiyon ay pinalitan ng pangalan at isinama sa Romanong Syria upang mabuo ang Syria Palaestina[4] ng nagwaging Romanong Emperador na si Adriano. Ang isang malaking bahagi ng Judea ay isinama sa Jordaniang Kanlurang Pampang sa pagitan ng 1948 at 1967 (ibig sabihin, ang "Kanlurang Pampang" ng Kaharian ng Jordan).[5][6] Ang katagang Judea bilang isang terminong pangheograpiya ay muling binuhay ng pamahalaang Israeli noong ika-20 siglo bilang bahagi ng pangalang administratibong Israeli na pinangalanang Lugar ng Judea at Samaria para sa teritoryo na karaniwang tinutukoy bilang Kanlurang Pampang.[7]

Mga makasaysayang hanggananBaguhin

 
Lumang Romanong daan sa Judea

Isinulat ng klasikong Romanong-Hudyong istoryador na si Josephus na (Mga Digmaan 3.3.5):

Sa mga hangganan ng Samaria at Judea ay matatagpuan ang nayon na Anuath, na pinangalanan ding Borceos.[8] Ito ang hilagang hangganan ng Judea. Ang mga katimugang bahagi ng Judea, kung susukatin ang mga haba, ay hinahangganan ng isang nayon na magkadugtong sa mga hangganan ng Arabia; ang mga Hudyo na naninirahan doon ay tinawag itong Jordan. Ngunit, ang lawak nito ay pinalawig mula sa ilog ng Jordan hanggang sa Joppa. Ang lungsod ng Herusalem ay matatagpuan sa pinakagitna; sa pag-aangkin ng ilan, na may sapat na karunungan, ay tinawag ang lungsod na Pusod ng bayan. Hindi rin nahihirapan ang Judea sa mga yamang nagmula sa dagat, sapagkat ang mga lugar na pangdagat ay umaabot hanggang sa Ptolemais: ito ay nahahati sa labing-isang bahagi, kung saan ang maharlikang lungsod na Herusalem ang kataas-taasan, at namuno sa lahat ng kalapit bayan, tulad ng ginagawa ng ulo sa katawan. Tungkol sa iba pang mga lungsod na mas mababa dito, pinangunahan nila ang kanilang maraming toparka; Ang Gophna ay ang pangalawa sa mga lunsod na iyon, at katabi ng Acrabatta, na kasunod nito ay ang Thamna, at Lydda, at Emmaus, at Pella, at Idumea, at Engaddi, at Herodium, at Jerico; at pagkatapos ay Jamnia at Joppa, bilang namumuno sa mga kalapit na tao; at bukod sa mga ito ay naroon ang rehiyon ng Gamala, at Gaulonitis, at Batanea, at Trachonitis, na mga bahagi rin ng kaharian ni Agrippa. Ang [hulihan ng] bansang ito ay nagsisimula sa Bundok Libano, at ang mga bukal ng Jordan, at umabot sa mga kalawakan hanggang sa Lawa Tiberias; at ang haba ay pinahaba mula sa isang nayon na tinatawag na Arpha, hanggang sa Julias. Ang mga naninirahan dito ay pinaghalong mga Hudyo at Syrian. At sa gayon ay inilarawan ko, kasama ang lahat ng posibleng sakop, ang bansa ng Judea, at ang mga nasa paligid nito.[9]

Mga sanggunianBaguhin

  1. "Book of Mormon Pronunciation Guide". churchofjesuschrist.org. Nakuha noong 2012-02-25.
  2. "Judah, Kingdom of". Jewish Encyclopedia. Nakuha noong 2014-04-10.
  3. Crotty, Robert Brian (2017). The Christian Survivor: How Roman Christianity Defeated Its Early Competitors. Springer. pa. 25 f.n. 4. ISBN 9789811032141. Nakuha noong 28 September 2020. The Babylonians translated the Hebrew name [Judah] into Aramaic as Yehud Medinata ('the province of Judah') or simply 'Yehud' and made it a new Babylonian province. This was inherited by the Persians. Under the Greeks, Yehud was translated as Judaea and this was taken over by the Romans. After the Jewish rebellion of 135 CE, the Romans renamed the area Syria Palaestina or simply Palestine. The area described by these land titles differed to some extent in the different periods.
  4. Crotty, Robert Brian (2017). The Christian Survivor: How Roman Christianity Defeated Its Early Competitors. Springer. pa. 25 f.n. 4. ISBN 9789811032141. Nakuha noong 28 September 2020. The Babylonians translated the Hebrew name [Judah] into Aramaic as Yehud Medinata ('the province of Judah') or simply 'Yehud' and made it a new Babylonian province. This was inherited by the Persians. Under the Greeks, Yehud was translated as Judaea and this was taken over by the Romans. After the Jewish rebellion of 135 CE, the Romans renamed the area Syria Palaestina or simply Palestine. The area described by these land titles differed to some extent in the different periods.
  5. Mark A. Tessler (1994). A History of the Israeli-Palestinian Conflict. Indiana University Press. pa. 401. ISBN 0-253-20873-4.
  6. Bronner, Ethan (2008-12-04). "Israeli Troops Evict Settlers in the West Bank". The New York Times. Nakuha noong 2018-09-20.
  7. Neil Caplan (19 September 2011). The Israel-Palestine Conflict: Contested Histories. John Wiley & Sons. pa. 8. ISBN 978-1405175395.
  8. Based on Charles William Wilson's (1836–1905) identification of this site, who thought that Borceos may have been a place about 18 kilometers to the south of Neapolis (Nablus) because of a name similarity (Berkit). See p. 232 in: Wilson, Charles William (1881). Picturesque Palestine, Sinai and Egypt. 1. New York: D. Appleton.. This identification is the result of the equivocal nature of Josephus' statement, where he mentions both "Samaria" and "Judea." Samaria was a sub-district of Judea. Others speculate that Borceos may have referred to the village Burqin, in northern Samaria, and which village marked the bounds of Judea to its north.
  9. "Ancient History Sourcebook: Josephus (37 – after 93 CE): Galilee, Samaria, and Judea in the First Century CE". Fordham.edu. Nakuha noong 2012-12-31.