Para sa ibang gamit, tingnan ang Estonia (paglilinaw).

Estonya (Estonyo: Eesti, Wikang Internasyunal: Estonia), opisyal na tinatawag na Republika ng Estonya (Estonyo: Eesti Vabariik, Wikang Internasyunal: Republic of Estonia) ay isang bansa sa silangang baybayin ng Dagat Baltiko sa Hilagang Europa. Ito ay napapaligiran sa hilaga ng Golpo ng Pinlandiya sa ibayong Pinlandiya; sa kanluran ng Dagat Baltiko sa ibayong Suwesya; sa timog ng Letonya; at sa silangan ng Lawang Peipus & Rusya. Ang teritoryo nito ay binubuo ng pangunahing lupa & ng 2,222 isla sa Dagat Baltiko[1], sumasaklaw sa isang kabuuang lugar na 45,2272 km2 (17,462 mi2) at nakakaranas ng klimang mahalumigmig-kontinental. Sina Tallinn, ang kabisera ng Estonya; at Tartu ay ang mga pinakamalaking siyudad at pook-urban sa bansa. Ilan sa mga kilalang siyudad ay: Narva, Pärnu, Kohtla-Järve, at Viljandi. Ang opisyal na wika ng bansa, Estonyo, ay ang ikalawang-pinakasalitang wikang-Pinnik.

Republika ng Estonya

Eesti Vabariik
Watawat ng Estonia
Watawat
Eskudo ng Estonia
Eskudo
Awit: Mu isamaa
Kinaroroonan ng  Estonia  (kahel) – sa Europe  (kamelyo & puti) – sa the European Union  (kamelyo)  —  [Gabay]
Kinaroroonan ng  Estonia  (kahel)

– sa Europe  (kamelyo & puti)
– sa the European Union  (kamelyo)  —  [Gabay]


KabiseraTallin
Pinakamalaking lungsodcapital
Opisyal na wikaWikang Estonyo
PamahalaanParliamentary democracy
• Pangulo
Kersti Kaljulaid
Kaja Kallas
Kalayaan 
mula Russia
• Ipinahayag
Pebrero 24, 1918
• Kinilala
Pebrero 2, 1920
• Sinakop ng USSR
Hunyo 16, 1940
• Ipinahayag muli
Agosto 20 1991
Lawak
• Kabuuan
45,226 km2 (17,462 mi kuw) (ika-132)
• Katubigan (%)
4.56%
Populasyon
• Pagtataya sa 2006
1,324,333 (ika-151)
• Kapal
29/km2 (75.1/sq mi) (ika-173)
GDP (PPP)Pagtataya sa 2006
• Kabuuan
$23.93 bilyon (ika-106)
• Kada kapita
$18,216 (ika-42)
Gini (2003)35.8
katamtaman
HDI (2004)Increase 0.858
Error: Invalid HDI value · ika-40
SalapiEuro (EUR)
Sona ng orasUTC+2 (EET)
• Tag-init (DST)
UTC+3 (EEST)
Kodigong pantelepono372
Kodigo sa ISO 3166EE
Dominyon sa Internet.ee1
{{{1}}}

Ang teritoryo ng Estonya ay tinitirhan mula noong mga 9,000BC. Ang mga sinaunang Estonyo ay naging ilan sa mga huling paganong Europeo na naging Kristyano pagkatapos ng Krusadang Lebonya sa ika-13ng siglo[2]. Pagkatapos ng mga siglo ng sunud-sunod na pamumuno ng mga Aleman, Danes, Suweko, Polako, at Rusyo, unti-unting umusbong ang kakaibang pambansang pagkakakilanlan sa ika-19 & maagang-ika-20ng siglo. Ito ay humantong sa pagkaroon ng kasarinlan mula sa Rusya sa 1920 pagkatapos ng maikling Giyera ng Kalayaan pagkatapos ng Unang Digmaang Pandaigdig, kung saan ang mga Estonyo, sa ilalim ni Heneral Laidoner, ay kailangang lumaban para sa bagong kalayaan. Paunang demokratiko bago dumating ang Malawak na Kahirapan, ang Estonya ay nakaranas ng pamumunong-awtoritaryan mula 1934 sa Panahon ng Tahimik. Sa ilalim ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig (1939-1945), ang Estonya ay paulit-ulit na inaagaw ng Alemang Natsi & ng Komunistang Rusya (USSR), na nagdulot sa pag-angkin ng USSR nito bilang isang Republikang Sobyet: ang Sobyet na Sosyalistang Republika ng Estonya. Pagkatapos ng pagkawala ng di-opisyal na kalayaan para sa USSR, ang opisyal na pagpapatuloy ng estado ay napanatili ng mga delegadong diplomatiko & ang pamahalaang-patapon. Sa 1987, ang mapayapang Rebolusyong Pagkanta ay nagsimula laban sa pamumunong-Sobyet, na nagdulot sa pagbalik ng de facto na kalayaan sa ika-20 ng Agosto, 1991.

Ang soberanong estado ng Estonya ay isang demokratikong unitaryong republikang parlamentaryo na hinahati sa 15 lalawigan (counties, Estonyo: maakond). Na may populasyon ng 1.3 milyon, ito ay isa sa mga di-malaking-populasyong miyembro ng Unyong Europeo, ang Eurozone, ang OECD, ang Shengen Area, NATO, at ang Kapulungang Pangkatiwasayan ng Mga Nagkakaisang Bansa.[3]

Ang Estonya ay isang bansang-unlad na may masulong at mayamang ekonomiya na isa sa mga pinakabilis-na-umuusbong sa UE mula sa pagpasok nito rito sa 2004[4]. Ito ay nasa malaking ranggo sa Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao,[5] at ihinahambing nang maayos sa aspeto ng kalayaang-ekonomika, kalayaang-sibil, edukasyon,[6] at kalayaang-pamamahayag[7]. Ang mga mamamayang Estonyo ay nakakatanggap ng unibersal na pangangalaga sa kalusugan, libreng edukasyon, at ang pinakamahabang ibinayad na maternity leave sa OECD.[8] Bilang isa sa mga pinakamaunlad sa aspetong digital na bansa sa mundo[9], ang Estonya ay ang pinakaunang estado na nagsagawa ng halalan gamit ng Internet noong 2005; at ang pinakaunang estado na magbigay ng e-residency noong 2014.

Mga sanggunianBaguhin

  1. Estonia discovers it's actually larger after finding 800 new islands. Matthew Holehouse. The Telegraph, 28 August 2015 https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/estonia/11830643/Estonia-discovers-800-new-islands.html
  2. Estonia Country Profile. LegaCarta. Isinangguni noong ika-8 ng Enero, 2021. https://legacarta.intracen.org/country/est/
  3. Gallery: Estonia gains non-permanent UN Security Council seat. ERR News. Ika-7 ng Hulyo, 2019. Isinangguni noong ika-8 ng Enero, 2021. https://news.err.ee/950290/gallery-estonia-gains-non-permanent-un-security-council-seat
  4. Estonian Economic Miracle: A Model for Developing Countries. Global Politician. Inarkib mula sa orihinal sa ika-28 ng Hunyo, 2011. Isinangguni noong ika-8 ng Enero, 2021. https://web.archive.org/web/20110628230137/http://www.globalpolitician.com/2614-baltic-eu-expansion-estonia
  5. 2020 Human Development Report (PDF). United Nations Development Programme. 2019. Isinangguni noong ika-8 ng Enero, 2021. http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf
  6. Asian countries dominate, science teaching criticized in survey. Yahoo. https://www.yahoo.com/news/asian-countries-dominate-science-teaching-criticised-survey-101202488.html
  7. Press Freedom Index 2016. Reports Without Borders. Isinangguni noong ika-8 ng Enero, 2021. https://rsf.org/en/ranking
  8. Which countries are most generous to new parents? The Economists. Isinangguni noong ika-8 ng Enero, 2021. https://www.economist.com/graphic-detail/2016/10/18/which-countries-are-most-generous-to-new-parents
  9. Welcome to E-stonia, the world's most digitally advanced society. Wired. Isinangguni noong ika-8 ng Enero, 2021. https://www.wired.co.uk/article/digital-estonia



  Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.