Super Bagyong Yolanda

bagyo sa Pasipiko noong 2013
(Idinirekta mula sa Bagyong Yolanda)

Ang Super Bagyong Yolanda (Pagtatalagang pandaigdig: Bagyong Haiyan), ay ang pinakamalakas na bagyo sa Pilipinas na nanalasa sa Kabisayaan noong ika 8, Nobyembre 2013, na naitala sa kasaysayan ng mundo, ng mag landfall sa kalupaan. Ang Haiyan, na nangangahulugan na petrel sa Wikang Intsik (海燕) ay isa sa pinakamalakas na bagyong naitala sa daigdig.[1][2] at ang ikalawang pinakamalakas na bagyong naitalang tumama sa Pilipinas, na kumitil ng 6,300. [3]

Super Bagyong Yolanda (Haiyan)
Matinding bagyo (JMA)
Kategorya 5 (Saffir–Simpson)
Nabuo3 Nobyembre 2013 (2013-11-03)
Nalusaw11 Nobyembre 2013 (2013-11-11)
Pinakamalakas na hanginSa loob ng 10 minuto: 280 km/h (175 mph)
Sa loob ng 1 minuto: 335 km/h (205 mph)
Pinakamababang presyur885 (pinakamalakas sa buong mundo noong 2013) hPa (mbar)
(Tinataya)
Namatay6,300 kumpirmado (Ika-9 na pinakanakamatay sa Kanluran Pasipiko)
Napinsala$3.93 bilyon (2023 USD)
(Paunang kabuuan)
Apektado
Bahagi ng
Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013
Si Bagyong Yolanda habang lumalapit sa Pilipinas noong 7 Nobyembre 2013

Nagdulot ng malawakang pagkawasak ang bagyo sa Pilipinas, lalo na sa Pulo ng Samar at Leyte, kung saan tinaya ng gobernador na hindi bababa 10,000 katao ang nasawi sa lungsod pa lamang ng Tacloban.[4]

Paghahanda baguhin

Pilipinas baguhin

 
Ang naging daan ng bagyo.

Nagtalaga ang mga kinauukulan ng mga pulis sa Kabikulan bilang paghahanda sa bagyo.[5] Sa mga lalawigan ng Samar at Leyte, kinansela ang mga klase, at ang mga mamamayan na naninirahan malapit sa mga mabababang lugar at sa mga lugar na maaaring gumuho ang lupa ay sapilitang inilikas.[6] Ang ilang pook na nilindol sa Bohol ay dadaanan din ng bagyo.[7] Iminungkahi ng Pangulo ng Pilipinas na magpadala ng mga eroplano at helikopter sa mga rehiyong inaasahang maapektuhan ng bagyo.[8] Dahil sa mabilis na pagkilos ng bagyong Yolanda, nagtaas ng babala ang PAGASA sa iba't ibang lalawigan sa bansa. Tinatayang nasa 60 na lalawigan kabilang na ang Kalakhang Maynila sa mga binigyan ng babala.[9]

 
Ang Super Bagyong Yolanda (Haiyan) noong Nobyembre 8, 2013

Vietnam baguhin

Noong Nobyembre 8, itinaas ni Punong Ministro ng Vietnam Nguyen Tan Dung ang pinakamataas na estado ng paghahanda sa bansa.[10] Tinatayang 600,000 katao sa kalakhang katimugan at gitnang mga lalawigan ang inilikas habang 200,000 naman sa hilagang mga lalawigan. Nagpadala ng mga babala sa 85,328 mga sasakyang pandagat, na may kabuuang bilang ng mga tripulanteng nasa 385,372 katao, na maglayag sa mga ligtas na daan palayo mula sa bagyo. Nagpadala din ng kahilingan sa Tsina, Malaysia, Indonesia at Pilipinas, tulungan ang mga mangingisdang mangangailangan ng sisilungan mula sa bagyo.[11] Humigit-kumulang 460,000 mga sundalo at iba pang kinauukulan ang ipinakalat upang gabayan at tumulong sa pagpapalikas.[11] Daan-daang mga byaheng panghimpapawid ang kinansela sa buong bansa samantalang isinara ang mga paaralan noong Nobyembre 11. Pinuri ni Pratibha Mehta, ang lokal na tagapangasiwa ng UN ang paghahandang ginawa ng pamahalaan ng Vietnam.[10] Subalit, may mga reklamo ang karamihan ng mga residente na ang babala ay huli nang naipabatid.[12]

Pagtama baguhin

Palau at Micronesia baguhin

Sa Kayangel sa Palau, napinsala ng mataas na alon ang ilang mga kabahayan,[13] samantalang ang mga malalakas na hangin naman ang nagpatumba sa mga puno.[14] Sa kabila nang pagtanggi ng mga residente na lumikas, walang naiulat na nasawi o labis na nasugatan sa pulo. Nagpalipad ng mga helikopter sa pulo upang suriin ang pinsala at makapagbigay ng mga tulong. Balak ng pamahalaan na ilikas ang mga mamamayan nitong nawalan ng mga tirahan.[15] Ang Koror, Babeldaob at Kayangel ay nawalan ng suplay ng tubig at kuryente. Hindi gaano napinsala ang Koror dahil ang sentro ng bagyo ay dumaan sa hilaga nito,[14] subalit may pagbahang naganap sa mga daan doon. Sa dulong hilaga ng Babeldaob, napinsala ng bagyo ang mga gusali at mga paaralan[13]

Pilipinas baguhin

Nagdulot ng malawakang pagkawasak at pinsala sa mga pulo ng Leyte at Samar, kung saan labis na napinsala ang mga lungsod at mga bayan.[17] Hanggang noong 6:00 n.g. ng Nobyembre 14, tiniyak ng National Disaster Risk Reduction and Management Council (NDRRMC) na may 2,357  na nasawi sa buong bansa, 2,161 dito ay mula sa Silangang Kabisayaan.[18] Nananatili pa ring hindi tiyak ang naiwang pinsala ng sakuna.

Sa Lungsod ng Surigao, 281.9 mm (11.10 pul) ng ulan ang naitala, karamihan dito ay nadama sa loob ng 12 oras.[19]

Unang tumama ang Bagyong Yolanda sa pulo ng Guiuan, Silangang Samar dakong 4:45 n.m. na may taglay na hangin na 195 mph (315 km/h), na naging dahilan upang maging pinakamalakas na bagyo sa daigdig na tumama sa kalupaan.[1][2] Naitala din ang PAGASA ng anim pang pagtama ang bagyo sa iba't ibang kalupaan sa Kabisayaan.[20] Tatlo na ang tiyak na nasawi ayon sa NDRRMC at pito pang iba ang sugatan. Naitala rin ang malalakas na alon sa maraming lugar. sa pulo ng Leyte at Samar, nasukat ng PAGASA ang alon na may taas na 5-6 na metro (15-19 talampakan).[21]

Magmula noong 10 Nobyembre 2013 (2013 -11-10), 151 na ang tiyak na nasawi ayon sa National Disaster Risk Reduction and Management Council (NDRRMC).[22] Subalit may sumunod na ulat na may nagsabing isang opisyal sa Samar na nagkumpirma ng 300 nasawi mula sa bagyo sa lugar pa lamang na iyon.[23]

 
Ang barkong m/v Eva Jocelyn, (Yolanda Shrine) ay sumadsad noong Bagyong Yolanda taong 2013.

Sa Tacloban, Leyte, nawasak ang gusali ng Paliparan ng Tacloban dahil sa paghampas ng malalaking alon mula sa dagat na may taas na aabot sa ikalawang palapag. Tinantiya na ang daluyong o storm surge ay aabot sa taas na 5.2 metro (17 talampakan) [24]. Sinabi ng tagapamahala ng paliparan ng Tacloban na si Efren Nagrama na tumaas ang tubig na aabot sa 5 metro (13 talampakan) sa paliparan.[25] Nakagawa ang bagyo ng 15 metro mga alon (45 talampakan)[26]. Malawak ang pinsalang natamo mula sa daluyong. Ang mga gusali ay nagiba, ang puno ay napatumba o naputol, at ang mga sasakyan ay nasalansan.[26] Pinakalabis na naapektuhan ang mga mabababang bahagi ng lungsod ng Tacloban, at halos nabura na sa mapa ang mga pamayanang nasa mga mabababang lugar at sa tabing dagat. Umabot sa isang kilometro paloob ng silangang bahagi ng lalawigan ang pagbaha.[26] May mga inisyal na pagtaya ng 1,000 nasawi sa Tacloban sa lalawigan ng Leyte, at may dagdag na 200 pa sa lalawigan ng Samar.[26][27][28][29] Nasa 70 hanggang 80% ng lalawigan ng Leyte ang napinsala, at inaasahan ng gobernador ng lalawigan na nasa 10,000 katao ang nasawi.[30][31] Sa kanlurang bahagi ng Samar, hindi gaano kalakas ang pagragasa ng daluyong.[32]

Tinawid ng bagyo ang Kabisayaan sa loob ng isang araw, na nagdulot ng malawakang pagbaha. Sa Cebu at Iloilo, na niyanig ng lindol dalawang linggo bago tumama ang bagyo, ay labis na napinsala.[33] Noong umaga ng ika-8 ng Nobyembre, nakapag-ulat pa ng live ang mga himpilan ng media sa kapuluan patungkol sa pananalasa ng bagyong Yolanda. Naiulat ang malawakang pagkawala ng kuryente, pagguho ng lupa, at mabilisang pagbaha. Naharangan ang mga pangunahing daanan dahil nagkatumbahan ang mga puno. 453 mga lipad na lokal at pandaigdigan ng mga eroplano ang nakansela. Nagsara naman ang ilang mga paliparan noong ika-8 at ika-9 ng Nobyembre. Nagsimula ang pamimigay ng tulong noong ika-9, subalit nananatiling hindi maabot at walang komunikasyon sa ibang lugar dahil sa labis na pinsalang natamo mula sa bagyo.[34] Tumama ang bagyong ito sa mga bayan ng: Guiuan, Eastern Samar, Dulag, Leyte, Bantayan, Cebu, Daanbantayan, Cebu, Estancia, Iloilo at Coron, Palawan.

Mga Babala sa Bagyo baguhin

PSWS LUZON BISAYAS MINDANAO
PSWS #4 Masbate, Romblon Aklan, Biliran, Isla ng Bantayan, Antique, Capiz, Hilagang Iloilo, Lungsod ng Bacolod, Leyte, Hilagang Samar, Kanlurang Samar, Samar, Silangang Samar WALA
PSWS #3 Burias, Marinduque, Kanlurang Mindoro, Silangang Mindoro, Sorsogon Bohol, Cebu, Guimaras, Iloilo, Negros Occidental, Negros Oriental Siargao Isla, Dinagat Isla, Surigao del Norte
PSWS #2 Albay, Batangas, Camarines Sur, Camarines Norte, Cavite, Laguna, Palawan, Quezon Siquijor Camiguin
PSWS #1 Bulacan, Bataan, Kalakhang Maynila, Rizal, Lungsod ng Puerto Princesa WALA Agusan del Norte, Agusan del Sur, Bukidnon, Surigao del Sur

Kinahinatnan baguhin

Pilipinas baguhin

 
Ang paghahambing na animasyon mula sa satellite ng pagkawala ng kuryente sa Kabisayaan pagkatapos tumama ng Bagyong Yolanda.

Noong Nobyembre 11, isinailalim ang mga lalawigan ng Aklan, Capiz, Cebu, Iloilo, Leyte, Palawan, at Samar sa state of national calamity, upang pahintulutan ang pamahalaan na gamitin ang mga pondo sa pamamahagi ng tulong at pagpapanibagong buhay at upang mapigil ang paggalaw ng mga presyo ng mga pangunahing bilihin.[35] Dagdag dito, tinatayang ₱30.6 milyon (US$700,000) ang inilaan ng NDRRMC para sa pagtulong. May pinagsama-samang 18,177 katao, 844 sasakyan, 44 sasakayang pandagat, at 31 sasakyang panghimpapawid ang ipinakalat ng lokal at pambansang pamahalaan para sa iba't ibang mga operasyon.[16]

Malawakang pagkasira sa imprastraktura sa kabuuan ng rehiyon ang nagbigay sulirang lohistikal na labis na nagpabagal sa pabibigay ng tulong. Bagaman ang mga tulong ay inilipad patungo sa lokal na paliparan, nanatili itong nandoon sapagkat nanatiling sarado ang mga daan palabas..[36] Ayon sa pagtantiya noong Nobyembre 13, tinatayang 20 bahagdan lamang ng naapektuhan sa populasyon ng Lungsod ng Tacloban ang nakakakuha ng tulong. Dahil sa kawalan ng malinis na tubig, ang ilang residente ay hinukay ang tubo ng tubig at pinakuluan upang mabuhay. Libo-libong mga tao ang nais na umalis sa lungsod sa pamamagitan ng pagsakay sa eroplanong C-130, subalit ang mabagal na proseso ang dumagdag sa kanilang paghihirap.

Tugon baguhin

Ang Addressing the Aftermath of Typhoon Yolanda (Haiyan) and Beyond: Community-based Humanitarian Response and Reconstruction from a Gender and Rights Based Approach, Phase 1 ay isang programa na naglalayong tugunan ang mga pangangailangan ng mga biktima ng Typhoon Yolanda sa pamamagitan ng isang gender at karapatang batay na pag-approach.

Sa Filipino, ito ay tinatawag na "Pagtugon sa mga Naaapektuhan ng Bagyong Yolanda (Haiyan) at Pagpapatuloy: Komunidad-Based na Humanitarian Response at Reconstruction mula sa Gender at Karapatan Batay na Approach, Phase 1". Sa pamamagitan ng programa na ito, layunin nitong magbigay ng tulong sa mga apektadong komunidad, lalo na sa mga kababaihan, upang mabigyan sila ng mga serbisyong pangkalusugan, edukasyon, pagkain at tubig, kagamitan sa pang-araw-araw, at iba pang mga pangangailangan.

Sa ganitong paraan, sinisiguro ng programa na masiguro ang pagkakaroon ng pantay na pagtrato at pagbibigay ng tulong sa lahat ng miyembro ng komunidad, anuman ang kanilang kasarian. Dagdag pa rito, naglalayon din ang programa na mapalakas ang partisipasyon ng mga kababaihan sa mga desisyon at aktibidad sa komunidad upang mapanatili ang kanilang kapangyarihan at kalayaan.

Tingnan rin baguhin

Mga tala baguhin

  1. Total damages figure includes agriculture, infrastructure, casualties, etc. damages.

Sanggunian baguhin

  1. 1.0 1.1 Mullen, Jethro (8 Nobyembre 2013). "Super Typhoon Haiyan, one of strongest storms ever, hits central Philippines". CNN. Nakuha noong 8 Nobyembre 2013.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (link)[patay na link]
  2. 2.0 2.1 Williams, Rob (8 Nobyembre 2013). "Typhoon Haiyan: Most powerful storm to ever hit land batters Philippines with 200mph winds". The Independent. Inarkibo mula sa ang orihinal noong 8 Nobyembre 2013. Nakuha noong 8 Nobyembre 2013.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  3. "Archive copy" (PDF). Inarkibo mula sa ang orihinal (PDF) noong 2013-11-26. Nakuha noong 2013-11-17.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link) CS1 maint: date auto-translated (link)
  4. Sunshine Lichauco de Leon and Calum MacLeod (Nobyembre 11, 2013). "Horror stories as 10,000 feared dead in Typhoon Haiyan". USA Today. Nakuha noong Nobyembre 11, 2013. {{cite web}}: Italic or bold markup not allowed in: |publisher= (tulong)CS1 maint: date auto-translated (link)
  5. Ellalyn B. De Vera and Aaron B. Recuenco (Nobyembre 6, 2013). "Super Typhoon 'Yolanda' may hit Visayas Friday". Manila Bulletin. Nakuha noong Nobyembre 7, 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  6. FR Jimenez (Nobyembre 7, 2013). "PNoy, nagbabala sa seryosong peligrong dala ng 'super typhoon' na si 'Yolanda'". GMA News. Nakuha noong Nobyembre 7, 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  7. Joey Gabieta; Jani Arnaiz; Nestor Burgos; Doris Bongcac; Carla Gomez; Carmel Loise Matus; Jhunnex Napallacan (Nobyembre 7, 2013). "Evacuation centers, rescue plans set in Visayas for supertyphoon Yolanda". Inquirer. Nakuha noong Nobyembre 7, 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  8. Kristine Angeli Sabillo (Nobyembre 7, 2013). "Aquino: PH ready to face supertyphoon 'Yolanda'". Inquirer. Nakuha noong Nobyembre 7, 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  9. ANC (Nobyembre 7, 2013). "'Yolanda' accelerates, signal number 4 up over parts of E. Visayas". ANC and Yahoo. Inarkibo mula sa ang orihinal noong 2015-02-08. Nakuha noong Nobyembre 7, 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  10. 10.0 10.1 "Typhoon Haiyan: UN Praises Viet Nam for High State of Preparedness". UN Country Team in Vietnam. ReliefWeb. Nobyembre 12, 2013. Nakuha noong Nobyembre 16, 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  11. 11.0 11.1 "Viet Nam: Typhoon Haiyan Information Bulletin n° 3" (PDF). International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies. ReliefWeb. Nobyembre 12, 2013. Nakuha noong Nobyembre 16, 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  12. "Tropical Storm Haiyan makes landfall in Vietnam". BBC News. Nobyembre 10, 2013. Nakuha noong Nobyembre 10, 2013.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  13. 13.0 13.1 Palau: Typhoon Haiyan - initial damage reports as at 7 November 2013 (PDF) (Ulat). ReliefWeb. United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs. Nobyembre 7, 2013. Nakuha noong Nobyembre 7, 2013.{{cite report}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  14. 14.0 14.1 "Palau assesses damage after Super Typhoon Haiyan". ABC News. Nobyembre 7, 2013. Nakuha noong Nobyembre 7, 2013.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  15. "Palau assesses damage after Super Typhoon Haiyan". ABC News. Nobyembre 7, 2013. Inarkibo mula sa ang orihinal noong Nobyembre 7, 2013. Nakuha noong Nobyembre 7, 2013. {{cite news}}: Unknown parameter |deadurl= ignored (|url-status= suggested) (tulong)CS1 maint: date auto-translated (link)
  16. 16.0 16.1 "SitRep No. 46 Effects of Typhoon "Yolanda" (Haiyan)" (PDF). National Disaster Risk Reduction and Management Council. Nobyembre 22, 2013. Inarkibo mula sa ang orihinal (PDF) noong 2013-12-07. Nakuha noong Nobyembre 22, 2013. {{cite web}}: Italic or bold markup not allowed in: |publisher= (tulong)CS1 maint: date auto-translated (link)
  17. "Typhoon Haiyan: Desperate Philippine survivors turn to looting". Reuters. Chicago Tribune. Nobyembre 13, 2013. Inarkibo mula sa ang orihinal noong 2013-11-18. Nakuha noong Nobyembre 13, 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  18. "SitRep No. 18 Effects of Typhoon "Yolanda" (Haiyan)" (PDF). National Disaster Risk Reduction and Management Council. Nobyembre 14, 2013. Inarkibo mula sa ang orihinal (PDF) noong 2013-11-14. Nakuha noong Nobyembre 14, 2013. {{cite web}}: Italic or bold markup not allowed in: |publisher= (tulong)CS1 maint: date auto-translated (link)
  19. Eric Leister (Nobyembre 9, 2013). "Official: Super Typhoon Death Toll Could Reach 1,200". AccuWeather. Inarkibo mula sa ang orihinal noong 2013-11-07. Nakuha noong Nobyembre 9, 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  20. Brian K. Sullivan, Cecilia Yap & Joel Guinto (Nobyembre 8, 2013). "Super Typhoon Haiyan Slams Philippines With Category-5 Power". Bloomberg. Nakuha noong Nobyembre 8, 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  21. Our Foreign Staff (Nobyembre 8, 2013). "Super Typhoon Haiyan smashes in to Philippines". Telegraph. Inarkibo mula sa ang orihinal noong 2020-07-25. Nakuha noong Nobyembre 8, 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  22. "NDRRMC - 151 killed by 'Yolanda'" http://newsinfo.inquirer.net/524479/151-killed-by-yolanda-4-5m-people-affected-ndrrmc
  23. Yolanda kills 300, a Samar official confirmed http://newsinfo.inquirer.net/524543/yolanda-kills-300-in-samar-official
  24. "Super Typhoon Haiyan, one of the strongest storms ever seen, hit the Philippines with record force".
  25. Reuters. ""Massive destruction" as Typhoon Haiyan kills at least 1,200 in Philippines, says Red Cross". Reuters. Inarkibo mula sa ang orihinal noong 2013-11-10. Nakuha noong 2013-11-10. {{cite web}}: |author= has generic name (tulong)CS1 maint: date auto-translated (link)
  26. 26.0 26.1 26.2 26.3 "Typhoon Haiyan: Hundreds feared dead in Philippines". BBC News. Nakuha noong Nobyembre 9, 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  27. Andrew Stevens and Tom Watkins. "Death toll likely exceeds 1,000 after typhoon slams Philippines". CNN.
  28. November 9 death toll report by the Philippine Daily Inquirer http://newsinfo.inquirer.net/524159/1200-believed-dead-in-philippine-typhoon-red-cross
  29. "Typhoon Haiyan death toll in Philippines estimated at 1,200". TheGuardian.
  30. "Fears at least 10,000 dead in Philippines as Super Typhoon Haiyan approaches Vietnam". ABC news.
  31. "Typhoon Haiyan (Yolanda) Update: Death Toll Could Reach 10,000". Hurricane Central. Inarkibo mula sa ang orihinal noong 2014-06-18. Nakuha noong 2013-11-10.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  32. "DOST - Project NOAH". Inarkibo mula sa ang orihinal noong 2013-11-10. Nakuha noong 2013-11-10.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  33. Mark Tran (Nobyembre 8, 2013). "Philippines rescue services brace for devastation of typhoon Haiyan". The Guardian. Nakuha noong Nobyembre 9, 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  34. Staffs (Nobyembre 8, 2013). "Super typhoon Haiyan shuts airports, flights cancelled across Philippines". News Australia. Inarkibo mula sa ang orihinal noong 2013-11-08. Nakuha noong Nobyembre 9, 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  35. "Proclamation No. 682, s. 2013". Official Gazette. Nobyembre 11, 2013. Inarkibo mula sa ang orihinal noong 2013-11-12. Nakuha noong Nobyembre 12, 2013. {{cite web}}: Italic or bold markup not allowed in: |publisher= (tulong)CS1 maint: date auto-translated (link)
  36. Michael Pearson. Nick Paton Walsh and Anna Coren (Nobyembre 13, 2013). "Typhoon Haiyan: Grief and hunger dominate amid survival struggle". CNN. Nakuha noong Nobyembre 13, 2013. {{cite web}}: Italic or bold markup not allowed in: |publisher= (tulong)CS1 maint: date auto-translated (link)

Mga kawil panlabas baguhin

Sinundan:
Wilma
Kapalitan
Yasmin (unused)
Susunod:
Zoraida