Ang Asirya ay isang pangunahing Mesopotamyanong Silangang Semitiko na nagsasalita na kaharian at imperyo ng sinaunang Malapit na Silangan, umiral bilang isang malayang estado mula siguro sa kasing aga ng ika-25 na siglo BCE, hanggang pagbagsak nito sa pagitan ng 612 BK at 599 BK, na nagtaguyod sa kalagitnaan hanggang Maagang Panahon ng Tansong Pula hanggang sa huling Panahon ng Bakal.

Asirya

c. 2025 BCE[b]–609 BCE[a] [[Imperyong Neo-Babylonya|]]
 
[[Imperyong Medes|]]

Simbolo ng Diyos na si Ashur na pambansang Diyos ng mga Asiryo

Mapa ng looban (pula) at sakop noong ika-7 siglo BCE (kahel)
Kabisera Assur
(c. 2025–1233 BCE)
Kar-Tukulti-Ninurta
(c. 1233–1207 BC)
Assur
(c. 1207–879 BCE)
Nimrud
(879–706 BC)
Dur-Sharrukin
(706–705 BCE)
Nineveh
(705–612 BC)
Harran
(612–609 BC)
Relihiyon Sinaunang relihiyong Mesopotamiyo
Pamahalaan Monarkiya
Mga hari
 - c. 2025 BCE Puzur-Ashur I (first)
 - c. 1974–1935 BCE Erishum I
 - c. 1808–1776 BCE Shamshi-Adad I
 - c. 1700–1691 BCE Bel-bani
 - c. 1363–1328 BCE Ashur-uballit I
 - c. 1243–1207 BCE Tukulti-Ninurta I
Makasaysayang panahon Panahong Bronse hanggang Panahong Bakal
 - Pundayo ng Assur c. 2600 BCE
 - Ang Assur ay naging independiyenteng siyudad-estado c. 2025 BCE[b]
 - Old Assyrian period c. 2025–1364 BCE
 - Middle Assyrian period c. 1363–912 BCE
 - Panahong Neo-Asirya 911–609 BCE
 - Pananakop ng Imperyong Neo-Babilonya at Imperyong Medes 609 BCE[a]
 - Paglusob at pagwasak ng Assur ng Imperyong Sasania c. 240 CE
Warning: Value not specified for "continent"
Sinaunang
Mesopotamia
Eufrates · Tigris
Mga Imperyo/Lungsod
Sumerya
Eridu · Kish · Uruk · Ur
Lagash · Nippur · Ngirsu
Elam
Susa
Imperyong Akkadiano
Akkad · Mari
Amorreo
Isin · Larsa
Babilonya
Babilonya · Caldea
Asiria
Assur · Nimrud
Dur-Sharrukin · Nineve

Ang mga Asiryo ay ang mga taong namuhay sa hilagang bahagi ng kasalukuyang Irak noong mula mga 2900 BCE magpahanggang 600 BK. Nanirahan sila sa mataas na pook sa may Ilog ng Tigris. Kabilang sa kanilang pangunahing mga lungsod ng Assur at Nineveh. Nagkaroon sila ng Imperyong umaabot mula Ehipto hanggang Golpo ng Persa.[4]

Noong Gitnang Panahon ng Tanso, ang Asirya ay isang rehiyon sa Ilog ng Tigris na ipinangalan sa unang kabisera nito, ang sinaunang lungsod ng Assur (Akkadiano: Aššur; Hebrew: אַשּׁוּר Aššr, Arameo: Aṯr). Di-naglaon, bilang isang nasyon at imperyo na namahala sa buong Matabang Kresyente, Ehipto, at malaking bahagi ng Anatolia, tumutukoy ang katawagang "mismong Asiria" sa hilagang hati ng Mesopotamya (ang timog na hati ay ang Babilonya na ang Nineveh ang kabisera).

Nasa ilalim ng kapangyarihan ng mga haring Asirio ang isang malaking kaharian sa tatlong magkakaibang bahagi ng kasaysayan. Tinatawag ang mga ito na panahon o kahariang Matanda (ika-20 hanggang ika-15 dantaon BCE), Gitna (ika-15 hanggang ika-10 dantaon BCE), at Neo-Asirio (911-612 BCE), kung saan ang pinakahuli ang pinakatanyag at may maraming naidokumento.

Mga gusaliBaguhin

Yari sa mga tisang ibinilad sa araw ang kanilang mga gusali. Ngunit gumamit sila ng mga pundasyong bato para sa mga templo at mga palasyo, at nilagyan ng mga mabusisi o detalyadong mga ukit ang mga pader.[4]

Mga sanggunianBaguhin

  1. Düring 2020, p. 39.
  2. Lambert 1983, pp. 82–85.
  3. Roux 1992, p. 187.
  4. 4.0 4.1 Firth, Lesley (Patnugot Panlahat) atbp. (1985). "Who were the Assyrians?". Who Were They? The Simon & Schuster Color Illustrated Question & Answer Book. Little Simon Book, Simon & Schuster, Inc., Lungsod ng Bagong York, ISBN 0671604767.


  Ang lathalaing ito na tungkol sa Kasaysayan ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.
Maling banggit (May <ref> tag na ang grupong "lower-alpha", pero walang nakitang <references group="lower-alpha"/> tag para rito); $2