Wikang Kastila

(Idinirekta mula sa Spanish language)

Ang Kastilà o Espanyól ay isang wikang Romanse na nagbuhat sa Espanya at ngayon ay ang pangunahing wika ng Amerikang Latino. Ang wikang Kastilà isang wikang Romanse mula sa pasalitang Latin. Ito ay kabilang sa pangkat ng Iberian at nagmula sa Castile, ang kaharianang medyebal ng Iberian Peninsula.

Espanyol, Kastila
Español, Castellano
Pagbigkas/espaˈɲol/, /kasteˈʎano/ - /kasteˈʝano/
RehiyonMga bansa at teritoryo na gumagamit ng Espanyol:
 Argentina,
 Bolivia,
 Chile,
 Colombia,
 Costa Rica,
 Cuba,
 Republikang Dominikano,
 Ecuador,
 El Salvador,
 Equatorial Guinea,
 Guatemala,
 Honduras,
 Mexico,
 Nicaragua,
 Panama,
 Paraguay,
 Peru,
 Puerto Rico,
 Espanya,
 Uruguay,
 Venezuela,
 Western Sahara
at may kapansin-pansing bilang ng populasyon sa
 Andorra,
 Belize,
 Gibraltar,
 Pilipinas,
at ng
 Estados Unidos.
Mga katutubong
tagapagsalita
Pangunahing wikaa: 450[1]– c. 400 million[2][3][4]
Kalahatan a: 400–500 milyion[5][6][7]
aLahat ng mga bilang ay humigit-kumulang lamang.  (nawawalang petsa)
Pamilyang wika
Sistema ng pagsulatLatin (Halaw sa Kastila)
Opisyal na katayuan
Opisyal na wika sa22 mga bansa, Nagkakaisang mga Bansa, Unyong Europeo, Organisasyon ng mga Amerikanong Estado, Unyong Latin
Kinokontrol ngAsosasyon ng Mga Akademya ng Wikang Kastila (Real Academia Española at ng iba pang 21 mga akademya ng pambansang wikang Espanyol)
Mga kodigong pangwika
ISO 639-1es
ISO 639-2spa
ISO 639-3spa

Ito ang pangalawang pinakapagsalita na katutubong wika sa buong mundo pagkatapos ng Tsino, at pang-apat na pinagsasalitang wika sa buong mundo sa pangkalahatan pagkatapos ng Ingles, Tsino, at Hindi. Ang Kastilá din ang pangatlong ginagamit na wika sa mga website sa internet pagkatapos ng Ingles at Tsino.

Pangunahing sinasalita ang wika sa Spain at Latin America, pati na rin sa mga pamayanan na nagsasalita ng Espanya na naninirahan sa ibang mga bansa, na ang Estados Unidos ay nakatayo na may higit sa 40 milyong nagsasalita ng Espanya. Sa ilang mga bansa na dati ay nasa ilalim ng pamamahala ng Espanya kung saan ang Kastilà ay hindi na ang karamihan o opisyal na wika ng wika, patuloy itong pinapanatili ang malaking kahalagahan sa pang-kultura, makasaysayang at madalas na pangwika na kahulugan, na naging kaso ng Pilipinas at ilang mga isla ng Caribbean.

Ito ay isa sa anim na opisyal na wika ng United Nations. Ito rin ay isang opisyal na wika sa maraming pangunahing mga organisasyong pang-internasyonal - ang European Union, the African Union, the Organization of American States, the Organization of Ibero-American States, the North American Free Trade Kasunduan, at iba pa

KlasipikasyonBaguhin

Ang wikang Kastilà ay myembro ng sangay na pamilya ng Romanse ng pamilya ng mga wikang Indo-Europeo at isa sa mga wikang nag-ugat sa Latin.

PonolohiyaBaguhin

Madaling maiaangkop ang ponolohiya ng Tagalog sa Kastila. Gayumpaman, ang mga sumusunod ay ang ilan sa mga pinakamahalagang pagkakaiba:

(base sa Wastong Pambalitang Kastila ng Mehiko)

  • Ang eu ay binibigkas na /ew/ at hindi /e·u/ o /yu/: eucaristía /ew·ka·ris·tí·ya/.
  • Ang güe at güi ay binibigkas na /gwe/ at /gwi/: Argüelles /ar·gwé·lyes/, pingüino /ping·gwí·no/.
  • Hindi binibigkas ang h, maliban kung kasunod ng c: historia /is·tor·ya/, pero coche /kó·tse/.
  • Ang ng ay binibigkas na /ng·g/ at hindi /ng/: inglés /ing·glés/, tango /táng·go/, fritanga /fri·táng·ga/, singapur /sing·ga·pur/.
  • Magkasintulad ang bigkas ng v sa b at hindi ito binibigkas nang /v/: voluntario /bo·lun·tá·ryo/.
  • Ang w ay maaaring bigkasin na /v/ o /gw/: Walhala /val·á·la/, whisky /vís·ki/ o /gwís·ki/, wafle /vá·fle/ (karaniwan sa mga salitang-hiram lamang; hindi ito katutubong titik)
  • Ang z ay hindi binibigkas na /z/, kundi bílang /s/ (o /th/ sa hilagang Espanya).

Hindi likás sa wikang Kastila ang mga titik k at w.

BalarilaBaguhin

TalasalitaanBaguhin

Espanyol Tagalog Pagbigkas
mundo daigdig [mun-do]
canción awit [kan-syon]
teléfono pantawag [te-le-fono]
agua tubig [ag-wa]
fuego apoy [fwe-go]
libro aklat/pluma [li-bro]
lápiz panulat [la-pis]
casa bahay [ka-sa]
cama tulugan [ka-ma]
vida búhay [bi-da]
papel kalastas [pa-pel]
cocina lutuan [ko-si-na]
padre ama [pa-dre]
madre ina [ma-dre]
niño laláki [nin-yo]
niña babae [nin-ya]
comida pagkain [ko-mi-da]
grande malaki [gran-de]
pequeño maliit [pe-ken-yo]
noche gabí [no-tse]
mañana umaga [man-ya-na]
día araw [di-ya]
mes buwan [mes]
Enero Sapar [e-ne-ro]
Febrero Pebrero [feb-re-ro]
Marzo Marso [mar-so]
Abril Abril [ab-ril]
Mayo Mayo [ma-yo]
Junio Hunyo [hun-yo]
Julio Hulyo [hul-yo]
Agosto Agosto [a-gos-to]
Septiembre Ramadlan [sept-yem-bre]
Octubre Oktubre [ok-tub-re]
Noviembre Nobyembre [no-wiem-bre]
Diciembre Disyembre [di-syem-bre]
porque kasi [por-ke]
pero ngunit/subalit/marahil [pe-ro]

Distribusyong heograpiko at mga diyalektoBaguhin

Ang Kastila ay isa sa mga wikang opisyal ng United Nations, Unyong Europeo at Unyong Aprikano.

Ang Mehiko ang may pinakamaraming tagapagsalita nito na nasa bílang na 100 milyon. Ang sumunod ay ang mga bansang Kolombiya (44 milyon), Espanya (41 milyon), Arhentina (39 milyon) at Estados Unidos (30 milyon).

Kastila ang opisyal at pinakamahalagang wika sa 21 mga bansa: Arhentina, Bulibiya (koopisyal sa Aymara), Tsile, Kolombiya, Kosta Rika, Kuba, Ekwador, El Salvador, Espanya (koopisyal sa Katalan, Galisyano, at Basko), Guwatemala, Gineang Ekwatoriyal, Honduras, Mehiko, Nicaragua, Panama, Paraguay (koopisyal sa Guaraní), Kanluraning Sahara, Peru (koopisyal sa Quechua at Aymara), Puerto Rico, Republikang Dominikano, Urugway, at Beneswela.

Ito ay mahalaga at ginagamit, ngunit walang opisyal na status, sa Andorra at Belize.

Ito ay ginagamit ng karamihan sa mga taga-Hibraltar (na inaangkin ng Espanya), pero ang Inggles ang nananatiling tanging opisyal na wika ng kolonya.

Sa Estados Unidos—na walang kinikilalang tanging opisyal na wika—ang Kastila ay ginagamit ng ¾ ng populasyon nitong Latino. Ito rin ay pinag-aaralan at ginagamit ng maliit ngunit mabilis na lumalaking bahagi ng populasyong di-Latino nito bunga ng pag-usbong ng negosyo, komersyo, at politikang Latino.

Ang Kastila ay may mga tagapagsalita rin sa Netherlands Antilles, Aruba, Canada, Israel (kapwa Kastila at Ladino o Hudeokastila), Kanluraning Sahara, hilagang Morocco, Trinidad at Tobago, Turkiya (Ladino), at US Virgin Islands.

Sa Brasil, kung saan ang salita ay Portuges, ang wikang Kastila ay nagiging pangalawa o pangatlong wika sa mga kabataang estudyante at propesyonal. Ang popularidad nito sa bansa ay dahil na rin sa maraming pagkakahalintulad ang dalawang wika at pati na rin sa halos lahat ng karatig bansa ng Brasil ay Kastila ang gamit.

Sa Pilipinas, kung saan ang paggamit nito ay bumababa ng husto sa mga nakalipas na dekada, tinanggalan ng opisyal na status ang wikang Kastila noong 1973. Bagamat tadtad ng katutubong salita at Inggles ang mga wika sa Pilipinas, nanatili pa rin ang Kastila sa wika tulad ng sistema ng pagbibilang, pananalapi, pagsasabi ng oras, ng edad, atbp. Pati ang sistemang kalendaryo ng Pilipinas ay isang bersyon ng Kastila. Gayunpaman, ang natatanging kryolyong Kastila-Asyatiko, ang Wikang Zamboangueno o Chavacano ng Zamboanga at Wikang Caviteno o Chavacano ng Cavite, ay ginagamit ng 292 630 mga Pilipino (senso ng 1990) sa ilang rehyon sa isla ng Mindanao at sa isang rehyon sa kalapit-timog ng Maynila sa isla ng Luzon. Ang ibang mga wika sa Pilipinas ay naglalaman din ng maraming hiram na salitang Kastila.

 
Ang Mundong Hispano
Mga bansang may mga populasyon ng mga Hispaniko
Alphabetical Order Bílang ng mga tagagamit
  1. Alemanya (410,000)
  2. Andorra (40,000)
  3. Arhentina (41,248,000)
  4. Aruba (105,000)
  5. Australia (150,000)
  6. Austria (1,970)
  7. Bagong Selanda (26,100)
  8. Belize (130,000)
  9. Beneswela (26,021,000)
  10. Bulibiya (7,010,000)
  11. Bonaire (5,700)
  12. Brasil (19,700,000)
  13. Curaçao (112,450)
  14. El Salvador (6,859,000)
  15. Ekwador (10,946,000)
  16. Equatorial Guinea (447,000)
  17. Espanya (44,400,000)
  18. Estados Unidos ng Amerika (41,000,000)
  19. Guwatemala (8,163,000)
  20. Guyana (198,000)
  21. Guyana Pranses (13,000)
  22. Hayti (1,650,000)
  23. Hapon (500,000)
  24. Honduras (7,267,000)
  25. Israel (160,000)
  26. Italya (455,000)
  27. Canada (272,000)
  28. Kanluraning Sahara (341,000)
  29. Kuwait (1,700)
  30. Kolombiya (45,600,000)
  31. Kosta Rika (4,220,000)
  32. Kuba (11,285,000)
  33. Libano (2,300)
  34. Mehiko (106,255,000)
  35. Morocco (960,706)
  36. Nicaragua (5,503,000)
  37. Olanda (17,600)
  38. Panama (3,108,000)
  39. Paraguay (4,737,000)
  40. Peru (26,152,265)
  41. Pilipinas (2,900,000)
  42. Pinlandiya (17,200)
  43. Portugal (1,750,000)
  44. Portoriko (4,017,000)
  45. Pransiya (2,100,000)
  46. Republikang Dominikano (8,850,000)
  47. Rumaniya (7,000)
  48. Rusya (1,200,000)
  49. Suwesya (39,700)
  50. Swisa (172,000)
  51. Timog Korea (90,000)
  52. Trinidad at Tobago (32,200)
  53. Tsile (15,795,000)
  54. Tsina (250,000)
  55. Turkiya (29,500)
  56. United Kingdom (900,000)
  57. Urugway (3,442,000)
  58. US Virgin Islands (3,980)
  1. Mehiko (106,255,000)
  2. Kolombiya (45,600,000)
  3. Espanya (44,400,000)
  4. Arhentina (41,248,000)
  5. Estados Unidos ng Amerika (41,000,000)
  6. Peru (26,152,265)
  7. Beneswela (26,021,000)
  8. Brasil (19,700,000)
  9. Tsile (15,795,000)
  10. Kuba (11,285,000)
  11. Ekwador (10,946,000)
  12. Republikang Dominikano (8,850,000)
  13. Guwatemala (8,163,000)
  14. Honduras (7,267,000)
  15. Bulibiya (7,010,000)
  16. El Salvador (6,859,000)
  17. Nicaragua (5,503,000)
  18. Paraguay (4,737,000)
  19. Kosta Rika (4,220,000)
  20. Portoriko (4,017,000)
  21. Urugway (3,442,000)
  22. Panama (3,108,000)
  23. Pilipinas (2,900,000)
  24. Pransiya (2,100,000)
  25. Portugal (1,750,000)
  26. Hayti (1,650,000)
  27. Rusya (1,200,000)
  28. Morocco (960,706)
  29. United Kingdom (900,000)
  30. Hapon (500,000)
  31. Italya (455,000)
  32. Equatorial Guinea (447,000)
  33. Alemanya (410,000)
  34. Kanluraning Sahara (341,000)
  35. Canada (272,000)
  36. Tsina (250,000)
  37. Guyana (198,000)
  38. Swisa (172,000)
  39. Israel (160,000)
  40. Australia (150,000)
  41. Belize (130,000)
  42. Curaçao (112,450)
  43. Aruba (105,000)
  44. Timog Korea (90,000)
  45. Andorra (40,000)
  46. Suwesya (39,700)
  47. Trinidad at Tobago (32,200)
  48. Turkiya (29,500)
  49. Bagong Selanda (26,100)
  50. Olanda (17,600)
  51. Pinlandiya (17,200)
  52. Guyana Pranses (13,000)
  53. Rumaniya (7,000)
  54. Bonaire (5,700)
  55. US Virgin Islands (3,980)
  56. Libano (2,300)
  57. Austria (1,970)
  58. Kuwait (1,700)

Mga panghalip Tagalog sa Ingles at KastilaBaguhin

syon -> tion/sion -> ción/siónBaguhin

Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog
aksiyon action acción kilos
aplikasyon application aplicación
bersiyon version versión
depinisyon definition definición kahulugan
deklarasyon declaration declaración panunumpâ
deliberasyon deliberation deliberación
direksiyon direction dirección
donasyon donation donación kaloob, ambag
edukasyon education educación pag-aaral
eleksiyon election elección halalan
eksplorasyon exploration exploración paggalugad
impormasyon information información kabatiran
kalkulasyon calculation cálculo
klasipikasyon classification clasificación pag-uuring
kumbensiyon convention convención kapulungan
kombersyon conversion conversión pagbabagong-loob
komisyon commission comisión
komunikasyon communication comunicación pahatiran
koneksiyon connection conexión ugnayan
kontribusyon contribution contribución ambag
konstitusyon constitution constitución saligang batas
korupsiyon corruption corrupción pangungurakot
kumpirmasyon confirmation confirmación
pinalisasyon finalization finalización pagtapos
polusyon pollution polución karumihan
posisyon position posición katungkulan
punsiyon function función tungkulin
reserbasyon reservation reserva pasubali
rebolusyon revolution revolución himagsikan
seksiyon section sección pangkat
sitwasyon situation situación kalagayan
sirkulasyon circulation circulación

dad -> ty -> dadBaguhin

Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog
unibersidad university universidad pamantasan
kalidad quality calidad
kantidad quantity cantidad dami
realidad reality realidad katotohanan
aktuwalidad actuality actualidad

ismo -> ism -> ismoBaguhin

Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog
organismo organism organismo tataghay/mayuhay
komunismo communism comunismo kalamaan
sosyalismo socialism socialismo malalipunan
liberalismo liberalism liberalismo makaharlika
kapitalismo capitalism capitalismo

ista -> ist -> istaBaguhin

Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog
sosyalista socialist socialista
peryodista journalist periodista mamamahayag
piyanista pianist pianista

iko -> ic -> icoBaguhin

Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog
demograpiko demographic demográfico
heograpiko geographic geográfico
fotograpiko photographic fotográfico
diplomatiko diplomatic diplomático
awtomatiko automatic automático
publiko public público

isasyon -> isation -> izaciónBaguhin

Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog
organisasyon organisation organización kasapian
sosyalisasyon socialisation socialización pagsasapanlipunan

o -> cian -> oBaguhin

Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog
politiko politician político

te -> t -> teBaguhin

Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog
bakante vacant vacante
independiyente independent independiente malaya, nagsasarili
dependiyente dependent dependiente
konstante constant constante
pasaporte passport pasaporte

yal -> ial -> ialBaguhin

Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog
industriyal industrial industrial pangkapamuhayan
materyal material material

wal -> ual -> ualBaguhin

Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog
indibidwal individual individual sarili
bilingguwal bilingual bilingüe dalwikaang

ulo/ro -> le/re -> ulo/roBaguhin

Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog
prinsipyo principle principio simulain, alituntunin
artikulo article artículo
partikulo particle partícula
sirkulo circle círculo bilog
litro litre litro
metro metre metro
teatro theatre teatro dulaan
miyembro member miembro kasapi

ya -> y -> iaBaguhin

Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog
monarkiya monarchy monarquía karajahan
anarkiya anarchy anarquía
ekonomiya economy economía
pamilya family familia angkan
demokrasya democracy democracia madlakasan
historya history historia kasaysayan
memorya memory memoria alaala
impluwensiya influence influencia
industriya industry industria
sekretarya secretary secretaria kalihim
Pinlandiya Finland Finlandia
Taylandiya Thailand Tailandia Ayuttaya
Islandiya Iceland Islandia
demograpiya demography demografía
heograpiya geography geografía
fotograpiya photography fotografía
biyolohiya biology biología haynayan
ponolohiya fonology fonología palatunugan

titik + yo -> letter -> letra + ioBaguhin

Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog
kalendaryo calendar calendario talaarawan
komentaryo commentary comentario
boluntaryo voluntary voluntario kusang-loob

titik + a -> letter + e -> letra + aBaguhin

Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog
kultura culture cultura kalinangan
estruktura structure estructura

titik + o -> letter -> letra + oBaguhin

Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog
konsepto concept concepto
diyalekto dialect dialecto
símbolo symbol símbolo sagisag
proseso process proceso
argono argon argón
karbono carbon carbono
kriptono cripton criptón
neono neon neón
atomo atom átomo
kongreso congress congreso
kritiko critic crítico manunuri

KataliwasanBaguhin

Kastilang Tagalog Ingles Kastila Tagalog
titik + a -> letter -> letra + a
musika music música tugtugin
pulitika/politika politic política
problema problem problema suliranin
programa programme programa
sistema system sistema pamamaraan
alarma alarm alarma hudyat
prutas fruit fruta bunga
tableta tablet tableta
matematika mathematics matemáticas sipnayan
pisika physic física liknayan
kimika chemistry química kapnayan
titik + o -> letter + e -> letra + o
telepono telephone teléfono hatinig
senado senate senado
lehislatibo legislative legislativo
administratibo administrative administrativo
uniberso universe universo sansinukob
imberso inverse inverso kabaligtaran

Tingnan dinBaguhin

Mga sanggunianBaguhin

  1. "Encarta-Most spoken languages". Tinago mula sa orihinal noong 2009-10-31. Nakuha noong 2008-12-29.
  2. "Ciberamerica-Castellano". Tinago mula sa orihinal noong 2008-01-04. Nakuha noong 2008-12-29.
  3. "El Nuevo Diario". Tinago mula sa orihinal noong 2009-01-04. Nakuha noong 2008-12-29.
  4. Terra Noticias
  5. Universidad de México[di-maaasahang pinagmulan?]
  6. Instituto Cervantes ("El Mundo" news)
  7. "Yahoo Press Room". Tinago mula sa orihinal noong 2009-01-26. Nakuha noong 2008-12-29.
  8. "Spanish". ethnologue.
  9. Pinakawiniwikang mga wika, Nations Online
  10. Pinakawiniwikang mga wika Naka-arkibo 2008-10-06 sa Wayback Machine., Ask Men
  11. "Mga wika ng Encarta na winiwika ng mahigit sa 10 milyong mga tao". Tinago mula sa orihinal noong 2009-10-31. Nakuha noong 2008-12-29.

Mga panlabas na linkBaguhin