Ang tingga (Ingles: lead) ay isang elementong gumagamit sa sagisag na Pb (Latin: plumbum) at bilang atomikong 82. Isang ito malambot, mahinang klase, at natutuping metal ngunit kabilang ito sa grupo ng mga mabibigat na metal. Kulay bughaw na may puti ang sariwang-hiwa na tingga pero nagiging abo ang kulay nito kapag na hanginan. Nagiging tila pilak ito kapag natunaw.

Tingga, 82Pb
A small gray metal cube surrounded by three gray metal nuggets in front of a light gray background
Tingga
Bigkas sa Ingles /ˈlɛd/ (led)
Hitsurametallic gray
Pamantayang atomikong timbang Ar°(Pb)
  • [206.14207.94]
  • 207.2±1.1 (pinaikli)[1][2]
Tingga sa talahanayang peryodiko
Hydrogen Helium
Lithium Beryllium Boron Carbon Nitrogen Oxygen Fluorine Neon
Sodium Magnesium Aluminium Silicon Phosphorus Sulfur Chlorine Argon
Potassium Calcium Scandium Titanium Vanadium Chromium Manganese Iron Cobalt Nickel Copper Zinc Gallium Germanium Arsenic Selenium Bromine Krypton
Rubidium Strontium Yttrium Zirconium Niobium Molybdenum Technetium Ruthenium Rhodium Palladium Silver Cadmium Indium Tin Antimony Tellurium Iodine Xenon
Caesium Barium Lanthanum Cerium Praseodymium Neodymium Promethium Samarium Europium Gadolinium Terbium Dysprosium Holmium Erbium Thulium Ytterbium Lutetium Hafnium Tantalum Tungsten Rhenium Osmium Iridium Platinum Gold Mercury (element) Thallium Lead Bismuth Polonium Astatine Radon
Francium Radium Actinium Thorium Protactinium Uranium Neptunium Plutonium Americium Curium Berkelium Californium Einsteinium Fermium Mendelevium Nobelium Lawrencium Rutherfordium Dubnium Seaborgium Bohrium Hassium Meitnerium Darmstadtium Roentgenium Copernicium Nihonium Flerovium Moscovium Livermorium Tennessine Oganesson
Sn

Pb

Fl
thalliumtinggabismuth
Atomikong bilang (Z)82
Pangkatpangkat 14 (grupong karbono)
Peryodoperyodo 6
Bloke  p-bloke
Konpigurasyon ng elektron[Xe] 4f14 5d10 6s2 6p2
Mga elektron bawat kapa2, 8, 18, 32, 18, 4
Katangiang pisikal
Pase sa STPsolido
Punto ng pagkatunaw600.61 K ​(327.46 °C, ​621.43 °F)
Punto ng pagkulo2022 K ​(1749 °C, ​3180 °F)
Densidad (malapit sa r.t.)11.34 g/cm3
kapag likido (sa m.p.)10.66 g/cm3
Init ng pusyon4.77 kJ/mol
Init ng baporisasyon179.5 kJ/mol
Molar na kapasidad ng init26.650 J/(mol·K)
Presyon ng singaw
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 978 1088 1229 1412 1660 2027
Katangiang atomiko
Mga estado ng oksidasyon−4, −2, −1, 0,[3] +1, +2, +3, +4 (isang anpoterong oksido)
ElektronegatibidadEskala ni Pauling: 2.33 (in +4), 1.87 (in +2)
Mga enerhiyang ionisasyon
  • Una: 715.6 kJ/mol
  • Ikalawa: 1450.5 kJ/mol
  • Ikatlo: 3081.5 kJ/mol
Radyong atomikoemperiko: 175 pm
Radyong Kobalente146±5 pm
Radyong Van der Waals202 pm
Color lines in a spectral range
Mga linyang espektral ng tingga
Ibang katangian
Kayarian ng krystalface-centered cubic (fcc)
Face-centered cubic crystal structure for tingga

a=495.08 pm
Bilis ng tunog manipis na bara1190 m/s (sa r.t.) (annealed)
Termal na pagpapalawak28.9 µm/(m⋅K) (at 25 °C)
Termal na konduktibidad35.3 W/(m⋅K)
Elektrikal na resistibidad208 nΩ⋅m (at 20 °C)
Magnetikong pagsasaayosdiamagnetic
Molar na magnetikong susseptibilidad−23.0×10−6 cm3/mol (at 298 K)[4]
Modulo ni Young16 GPa
Modulo ng tigas5.6 GPa
Bultong modulo46 GPa
Rasyo ni Poisson0.44
Eskala ni Mohs sa katigasan1.5
Subok sa katigasan ni Brinell38–50 MPa
Bilang ng CAS7439-92-1
Kasaysayan
PagkakatuklasMiddle East (7000 BCE)
Simbolo"Pb": from Latin plumbum
Pangunahing isotopo ng tingga
Iso­topo Abudansya Half-life (t1/2) Paraan ng pagkabulok Produkto
204Pb 1.4% matatag
206Pb 24.1% matatag
207Pb 22.1% matatag
208Pb 52.4% matatag
Isotopic abundances vary greatly by sample
Kategorya Kategorya: Tingga

Ginagamit ang tingga sa paggawa ng mga gusali, mga baterya, mga bala, mga pabigat, bahagi ng mga hinalong mga metal, at pananggalang ng radyasyon. Ito ang may pinakamataas na bilang atomiko sa lahat ng mga matatatag na elemento, ngunit ang ikalawang may pinakamataas na bilang, ang bismuto, ay may half-life o kalahating-buhay na napakahaba (mas mahaba pa sa edad ng kalawakan) na aaari din itong ituring na matatag. Ang apat nitong matatag na isotopyo ay mayroong 82 na proton, isang "mahiwagang numero" sa modelong nukleyar na balat (nuclear shell model) ng mga nukleong atomiko (atomic nuclei).[5]

Nakalalason ang tingga sa mga hayopn sa mga pamamaraang pagsira nito sa sistema pang-ugat at sa pagdulot nito ng ga sakit sa utak. Nakakagawa din ito ngga sakit sa dugo sa mga hayop. Gaya ng asoge, isa ring mabigat na metal, mabisang lason sa ugat o neurotoxin ang tingga na naiipon sa mga malalambot na laman at sa mga buto. Ang pagkalason sa tingga ay naiulat na sa kasaysayan ng Roma, Gresya, at Tsina.

Mga sanggunianBaguhin

  1. "Standard Atomic Weights: Lead". CIAAW. 2020.
  2. Meija et al. 2016.
  3. Pb(0) carbonyls have been observered in reaction between lead atoms and carbon monoxide; see Ling, Jiang; Qiang, Xu (2005). "Observation of the lead carbonyls PbnCO (n=1–4): Reactions of lead atoms and small clusters with carbon monoxide in solid argon". The Journal of Chemical Physics. 122 (3): 034505. 122 (3): 34505. Bibcode:2005JChPh.122c4505J. doi:10.1063/1.1834915. ISSN 0021-9606. PMID 15740207.
  4. Weast, Astle & Beyer 1983, p. E110.
  5. Puigdomenech, Ignasi (2004). Hydra/Medusa Chemical Equilibrium Database and Plotting Software. KTH Royal Institute of Technology. Tinago mula sa orihinal noong 2007-09-29. Nakuha noong 2010-11-04.